Netcongestie

Het elektriciteitsnet is aangelegd op een realistische inschatting van hoeveel er op elk moment tegelijk wordt gevraagd en geleverd, niet op de som van alles wat er ooit op zou kunnen worden aangesloten. Congestie ontstaat wanneer die inschatting op een deel van het net wordt ingehaald: de aangevraagde of aangeboden capaciteit op piekmomenten overschrijdt wat de kabels en stations daar aankunnen. Dat is nadrukkelijk lokaal, niet landelijk: een straat, een wijk of een bedrijventerrein kan vol zitten terwijl het net een postcode verderop nog volop ruimte heeft, en dat verschil is precies waarom er geen landelijk antwoord bestaat op de vraag of jij last hebt van congestie.

Tot 1 juli 2026 hielden netbeheerders in congestiegebieden capaciteit apart voor kleinverbruikers, zoals woningen en kleine bedrijven. Dat reserveren is gestopt: sindsdien komen aanvragen van huishoudens op dezelfde wachtlijst als die van bedrijven, en voor huishoudens kan een nieuwe of zwaardere aansluiting langer duren. Op die lijst komen aanvragen voor een nieuwe aansluiting, een verzwaring of meer gecontracteerd vermogen. Vraag je in een congestiegebied een verzwaring aan, dan komt je aanvraag op de wachtlijst zodra je de offerte van de netbeheerder hebt ondertekend. Wie het eerst aanvraagt, is het eerst aan de beurt, na de partijen die volgens het prioriteringskader van de ACM voorgaan; voor de overgang naar die werkwijze noemt Netbeheer Nederland een overgangsfase tot 1 januari 2027. Er is geen landelijke lijst, maar een wachtlijst per congestiegebied. De wachttijd verschilt per regio: waar het net vol is, kan hij volgens Netbeheer Nederland oplopen tot 10 jaar.

Op de capaciteitskaart van Netbeheer Nederland, een landelijke kaart, zie je waar op het net voldoende transportcapaciteit is en waar tekorten zijn. De kaart heeft een aparte weergave voor afname en voor teruglevering, en geeft elk gebied een status, van ‘transportcapaciteit beschikbaar zonder wachtrij’ en ‘transportcapaciteit beperkt beschikbaar zonder wachtrij’ tot ‘gebied is in onderzoek met wachtrij’ en ‘tekort aan transportcapaciteit met wachtrij’. Een gebied kan dus ruimte hebben voor afname en toch een wachtrij voor teruglevering, of andersom. Netbeheer Nederland schrijft dat de kaart grootverbruikers en andere geïnteresseerden een beeld geeft van waar ruimte is voor een aansluiting. Voor een woonadres hebben Enexis, Liander, Stedin en Coteq Netbeheer een stroomnetchecker die per postcode laat zien of er nog ruimte is op het stroomnet, of dat er een kans is dat je als huishouden langer moet wachten; valt je adres onder een andere netbeheerder, vraag het daar na. Welke netbeheerder de jouwe is, vind je met je postcode en huisnummer op mijnaansluiting.nl.

Om congestie op te lossen, breiden netbeheerders het net uit, met bijvoorbeeld nieuwe onderstations, extra distributiekasten of zwaardere kabels, en benutten ze het slimmer. Dat kost tijd: waar het net vol is, moet een aanvraag wachten op die netuitbreiding. De ACM wil daarnaast vanaf 1 januari 2029 volume- en tijdsafhankelijke transporttarieven invoeren voor huishoudens en bedrijven met een kleine aansluiting: ongeveer een derde van het nettarief blijft vast, ongeveer twee derde hangt af van hoeveel stroom je gebruikt en wanneer. Het definitieve besluit neemt de ACM begin 2027.