Energiecontract
Vast, variabel of dynamisch energiecontract
Je energiecontract bepaalt wat je betaalt, wie het risico draagt als de prijs beweegt, en wat een teruggeleverde kilowattuur waard is. Deze pagina zet de drie vormen naast elkaar, zodat je de keuze maakt op basis van je eigen verbruik, niet op basis van welke vorm nu toevallig goedkoop lijkt.
- Onderhouden door
- de redactie van ThuisBesparen.nl
- Laatst herzien in
Het korte antwoord
Een vast energiecontract legt het leveringstarief voor de hele looptijd vast, een variabel contract laat je leverancier het tarief periodiek aanpassen, en een dynamisch contract rekent per uur af tegen de inkoopprijs op de groothandelsmarkt. Welke vorm gemiddeld het goedkoopst uitvalt, weet niemand vooraf. De drie vormen verschillen vooral in wie het prijsrisico draagt: bij vast neemt de leverancier dat risico over en verrekent hij dat in een opslag, bij variabel en dynamisch draag je het risico zelf, in ruil voor uitzicht op een lagere prijs als de markt meezit.
De drie vormen naast elkaar
Hetzelfde tarief kan bij de ene vorm vastliggen en bij de andere elk uur veranderen. Dit is waar het verschil in zit.
| Contractvorm | Hoe het tarief tot stand komt | Wisselt | Wie draagt het risico | Opzegvergoeding |
|---|---|---|---|---|
| Vast | Leveringstarief ligt vast voor de looptijd die je afspreekt, doorgaans één of meer jaren. | Niet tijdens de looptijd. | De leverancier, verrekend in een risico-opslag op het tarief. | Kan gelden bij tussentijds opzeggen. |
| Variabel | De leverancier past het tarief periodiek aan aan de marktprijs, vaak per kwartaal of halfjaar. | Op elk aanpasmoment dat de leverancier hanteert. | Jij, in ruil voor het ontbreken van een risico-opslag. | Geen (ACM ConsuWijzer, per september 2026). |
| Dynamisch | Volgt de uurprijs op de groothandelsmarkt, plus de opslag van je leverancier. | Elk uur. | Jij, volledig en per uur. | Geen (ACM ConsuWijzer, per september 2026). |
Een opzegvergoeding hoort bij een vaste looptijd, niet bij een contract dat toch al meebeweegt met de markt. Bij een vast contract kan de leverancier er wel een rekenen, en dan is de vraag welke rekenmethode hij mag gebruiken. Wat er per contractvorm geldt: geen opzegvergoeding bij een contract met variabele of dynamische tarieven (een opzegvergoeding kan alleen gelden bij een contract voor bepaalde tijd dat je opzegt voordat de looptijd voorbij is) (bron: ConsuWijzer (ACM), per september 2026), en voor de berekening bij een vast contract: het verlies van de leverancier: je resterende verbruik tot het einde van het contract maal het verschil tussen het tarief dat je nu betaalt en het tarief van een nieuw contract bij dezelfde leverancier (is de energie duurder geworden, dan betaal je niets; een berekening van je leverancier blijft 2 maanden geldig) (bron: ConsuWijzer (ACM), per september 2026). Hoe je de opzegvergoeding opvraagt en in welke stappen een overstap verloopt, lees je bij overstappen en opzeggen.
Wie het prijsrisico draagt, verschilt per vorm
Bijna elk misverstand over contractvormen komt terug op deze vraag: wie neemt het risico van een bewegende markt over, en wat betaal je daarvoor?
Vast: zekerheid met een prijskaartje
Je weet vooraf wat je per kWh betaalt. Die zekerheid koop je met een opslag die je bij een dalende markt niet terugkrijgt, en die opslag geldt alleen voor de leveringspost, niet voor je hele rekening.Variabel: geen opslag, wel schommeling
De leverancier past het tarief periodiek aan de markt aan. Je betaalt geen risico-opslag, maar je weet bij het afsluiten niet wat je over een half jaar betaalt.Dynamisch: het risico volledig bij jou
Je koopt tegen de uurprijs, inclusief de goedkope en de dure uren. Dat levert alleen iets op als je verbruik kunt verplaatsen naar de goedkope uren.
Wat een vast contract werkelijk vastlegt
Een vast contract legt het leveringstarief vast en meestal het vastrecht, en verder niets. Energiebelasting, btw en de netbeheerkosten liggen niet vast: die post bepaalt je netbeheerder en de fiscus, en die kunnen tussentijds veranderen ook al heb je een vast leveringstarief. "Vast" dekt dus nooit je hele rekening. Wie de netbeheerkosten vaststelt en waarom ze aan je aansluiting hangen, staat uitgewerkt bij de energierekening.
Variabel: het tarief dat de leverancier zet
Bij een variabel contract stelt de leverancier het tarief periodiek opnieuw vast, gekoppeld aan de inkoopprijs die hij op de markt betaalt. Wanneer en hoe hij dat mag doen, moet in het contract of de algemene voorwaarden staan, en nieuwe tarieven moet hij vooraf aankondigen. Een contract met variabele tarieven mag je bovendien altijd opzeggen zonder opzegvergoeding; alleen de opzegtermijn uit je contract of de algemene voorwaarden geldt. De termijn waarbinnen hij nieuwe tarieven moet aankondigen: minimaal 1 maand van tevoren (bij een contract met variabele tarieven; zo’n contract mag je altijd opzeggen zonder opzegvergoeding, met de opzegtermijn uit je contract of de algemene voorwaarden) (bron: ConsuWijzer (ACM), per september 2026).
Dynamisch en teruglevering, in het kort
Twee onderwerpen die genoeg diepgang verdienen voor een eigen pagina.
Je betaalt per uur de inkoopprijs op de groothandelsmarkt, plus opslag, energiebelasting en btw. Het levert alleen iets op als je verbruik kunt verplaatsen naar goedkope uren.
Let op: zonder verschuifbaar verbruik ruil je een voorspelbare rekening in voor een onvoorspelbare, zonder er iets voor terug te krijgen.
Je contractvorm bepaalt mee wat een teruggeleverde kilowattuur waard is: bij dynamisch wordt die per uur gewaardeerd, en de salderingsregeling bepaalt hoeveel je daarvan nog kunt wegstrepen tegen je verbruik.
Let op: de waarde van teruglevering daalt zodra saldering stopt, en dat verandert ook wat een thuisbatterij oplevert.
Modelcontract en het aanbod op maat
Een vergelijkingspunt dat elke leverancier verplicht moet kunnen bieden.
Elke leverancier moet naast zijn eigen aanbod op maat ook een standaardcontract kunnen leveren, zodat je appels met appels vergelijkt. Wat de Energiewet daarover voorschrijft: twee modelcontracten verplicht (één voor onbepaalde tijd met variabele tarieven en één voor bepaalde tijd met vaste tarieven; formeel vanaf 1 januari 2026, en de ACM verwacht ze bij alle leveranciers uiterlijk vanaf 1 april 2026) (bron: ACM, per september 2026). Elke vergunninghoudende leverancier moet consumenten modelcontracten kunnen aanbieden: standaardcontracten met wettelijk vastgelegde basisvoorwaarden, die dienen als vergelijkbaar referentiepunt naast het eigen aanbod op maat van de leverancier. Leveranciers mogen daarnaast andere contracten aanbieden en de voorwaarden daarvan zelf bepalen. Het aanbod op maat moet begrijpelijk zijn: de leverancier moet helder maken wat het kost, hoe lang het duurt en wat er verandert ten opzichte van je huidige contract.
De volgorde van kiezen
Eerst weten wat en wanneer je verbruikt, dan pas de contractvorm kiezen. Heb je weinig grip op je verbruiksmoment, dan is de zekerheid van een vast contract vaak meer waard dan het uitzicht op een lagere prijs. Kun je verbruik verplaatsen naar goedkope uren, met een warmtepomp, een elektrische auto of een thuisbatterij, dan wordt dynamisch pas interessant. Wij noemen op deze pagina geen leveranciers en geen actuele tarieven, want die veranderen wekelijks en wij verdienen niets aan je keuze. Wat wij geven is de systematiek waarmee je zelf vergelijkt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een variabel en een dynamisch contract?
Bij een variabel contract past de leverancier het tarief periodiek aan, meestal per kwartaal of halfjaar, en betaal je binnen die periode steeds hetzelfde. Bij een dynamisch contract verandert het tarief elk uur mee met de groothandelsprijs. Dynamisch is dus veel fijnmaziger en vraagt dat je weet wanneer je verbruikt, terwijl variabel meer op een langzaam bewegend vast contract lijkt.
Ligt bij een vast contract mijn hele energierekening vast?
Nee. Een vast contract legt het leveringstarief en meestal het vastrecht vast. Energiebelasting, btw en de netbeheerkosten van je netbeheerder liggen niet vast en kunnen tussentijds veranderen, ook binnen de looptijd van je vaste contract.
Mag mijn leverancier het tarief tussentijds verhogen?
Bij een variabel contract wel, op de momenten en om de redenen die in je contract of de algemene voorwaarden staan, en de nieuwe tarieven moet hij je minimaal 1 maand van tevoren laten weten. Bij een dynamisch contract verandert de prijs sowieso elk uur. Bij een vast contract mag de leverancier de tarieven niet zomaar verhogen, ook niet omdat de energieprijzen stijgen; stijgen de belastingen of de netbeheerkosten, dan mag hij die verhoging wel doorberekenen (ACM ConsuWijzer, per september 2026).
Betaal ik een opzegvergoeding als ik een variabel of dynamisch contract opzeg?
Nee. Volgens ACM ConsuWijzer betaal je bij een contract met variabele of dynamische tarieven geen opzegvergoeding (per september 2026). Een opzegvergoeding kan alleen gelden bij een contract voor bepaalde tijd, bijvoorbeeld 1 jaar, dat je opzegt voordat de looptijd voorbij is, en alleen als beide punten in je contract staan.
Wat is de opzegtermijn van een variabel energiecontract?
Die staat in je contract of in de algemene voorwaarden van je leverancier. Een contract met variabele tarieven mag je altijd opzeggen, zonder opzegvergoeding. Stap je over, dan regelt je nieuwe leverancier de opzegging bij je oude meestal voor je.
Wat is een modelcontract?
Een modelcontract is een standaardcontract met wettelijk vastgelegde basisvoorwaarden dat elke vergunninghoudende leverancier moet kunnen aanbieden, naast zijn eigen aanbod op maat. Het dient als vergelijkbaar referentiepunt: leg het aanbod op maat van een leverancier ernaast om te zien wat je precies extra betaalt of krijgt. Sinds 1 januari 2026 moet elke leverancier er volgens de Energiewet twee aanbieden: een modelcontract voor onbepaalde tijd met variabele tarieven en een modelcontract voor bepaalde tijd met vaste tarieven, met een looptijd van twaalf maanden (ACM).
Welke contractvorm past bij zonnepanelen?
Elk van de drie vormen kan passen. De doorslag geven het leveringstarief, de terugleververgoeding en eventuele terugleverkosten in het aanbod, en die leg je per aanbieding naast elkaar. Tot 1 januari 2027 saldeer je nog en streep je teruggeleverde stroom weg tegen wat je afneemt. Daarna krijg je voor teruggeleverde stroom de terugleververgoeding van je leverancier, die de eerste jaren minimaal 50% van het kale leveringstarief moet zijn. Terugleverkosten mag een leverancier nu al rekenen; in het modelcontract staan ze sinds 1 januari 2026 als een bedrag per teruggeleverde kWh. Bij een dynamisch contract wordt teruggeleverde stroom per uur gewaardeerd tegen de prijs van dat uur. Hoe meer je teruglevert, hoe zwaarder vergoeding en kosten wegen naast het leveringstarief.
Bron: Rijksoverheid, per oktober 2026Bron: ACM, per oktober 2026
Verder lezen
Elk onderwerp op deze pagina heeft een eigen, diepere pagina.
Hoe uurprijzen werken en wanneer verschuiven loont.
Wat je krijgt voor teruggeleverde stroom en wat het einde van saldering daaraan verandert.
De rechten en de opzegvergoeding bij een vast contract.
Uit welke posten je rekening bestaat, los van je contractvorm.
Bronnen
ACM
ConsuWijzer (ACM)
Onderhouden door de redactie van ThuisBesparen.nl. Bedragen en regelingen zijn tijdsgebonden. Het bronregister is in zijn geheel voor het laatst doorgelopen op . Bronnen op deze pagina die daarna in het bronregister zijn opgenomen, de laatste op , zijn nog niet in een veegbeurt meegenomen.
Zo controleren wij onze cijfers, en wat we doen als een bron niet te openen is
Weet eerst wat teruglevering je oplevert
Heb je zonnepanelen of overweeg je ze, dan hangt de waarde van een teruggeleverde kilowattuur af van je contractvorm en van het einde van de salderingsregeling. Die rekensom staat, met de bron erbij, op de teruglevering-pagina.