Dakisolatie: zoldervloer of dakvlak, binnen of sarking, en het vocht

Bij isolatie aan de binnenzijde komt het materiaal tegen of tussen de sporen onder het dakbeschot, met een dampremmende laag aan de warme kant en een afwerking daaroverheen. De dakbedekking blijft liggen, het werk gebeurt vanaf de zolder en het is doorgaans de goedkoopste manier om een hellend dak te isoleren. De prijs betaal je in ruimte, want het pakket komt naar binnen, en in zorgvuldigheid: het dakbeschot en de sporen blijven aan de koude kant liggen en elke naad in de dampremmende laag is een lek waarlangs warme, vochtige binnenlucht de constructie in kan.

Bij sarking, isolatie aan de buitenzijde, liggen de isolatieplaten boven op het dakbeschot en komen de pannen daar weer overheen. De isolatielaag loopt ononderbroken over de sporen door, zodat de koudebruggen bij de sporen wegvallen, de hele houten constructie aan de warme kant komt te liggen en droog blijft, en de zolder zijn ruimte en zichtbare kap houdt. Het dakvlak komt daardoor hoger te liggen, met gevolgen voor dakrand, goot, schoorsteen, dakramen en de aansluiting op de buren; bij een tussenwoning is de eerste vraag of dat ruimtelijk kan en wat de buren ervan vinden. Als losse maatregel betaal je het complete dakwerk erbij, dus sarking is de keuze van het moment dat het dak toch open gaat.

Warme binnenlucht bevat meer waterdamp dan koude buitenlucht. Die damp beweegt door de constructie naar de koude kant en slaat neer op de plek waar de temperatuur onder het dauwpunt zakt. Vóór het isoleren was dat het dakbeschot, dat aan de buitenkant droogde. Ná het isoleren aan de binnenzijde ligt het dakbeschot achter een dik, warm pakket en is het nog steeds koud, maar nu droogt het niet meer zo makkelijk: het vocht dat erbij komt, blijft er. Natte isolatie isoleert slecht, en nat hout rot.

De verdediging is een dampremmende laag aan de warme kant, tussen isolatie en afwerking, die de damp tegenhoudt voordat hij de koude zone bereikt. Maar diffusie door het materiaal brengt weinig vocht; luchtlekken brengen veel. Een dampremmende laag die niet rondom luchtdicht is doorgeplakt, bij de sporen, de muurplaat, dakramen, leidingdoorvoeren en het lichtpunt, doet daarom bijna niets: de lucht zoekt de naad en neemt haar vocht mee. Luchtdicht afplakken is het werk, de folie is het materiaal.

Wat de laag moet zijn hangt af van wat er al onder de pannen ligt. Een dak van alleen pannen, panlatten en houten beschot is dampopen en kan naar buiten drogen; daar volstaat een gewone dampremmende laag binnen. Ligt onder de pannen een dampdichte folie, dan kan de constructie niet naar buiten drogen en moet de binnenzijde met een dampremmer die in de zomer damp doorlaat (klimaatfolie) worden uitgevoerd, anders sluit je het vocht tussen twee dichte lagen op. Laat dus iemand onder de pannen kijken voordat de folie besteld wordt.

Een hellend dak met pannen droogt doordat lucht onder de pannen langs kan stromen, van goot naar nok. Isolatie tegen het dakbeschot mag die luchtlaag niet dichtzetten, en isolatie tussen de sporen mag niet tot tegen de pannen worden gepropt. Blijft er boven de isolatie een luchtspouw die bij goot en nok open is, dan kan vocht dat er toch komt worden afgevoerd.

Dit is iets anders dan de ventilatie van de woning. De woning zelf wordt na dakisolatie dichter, en de zolder die eerst via de kieren in het dak ventileerde, doet dat niet meer; een slaapkamer op zolder heeft daarna een eigen toevoer nodig, via een rooster in het dakraam of een ventiel van het ventilatiesysteem.

Een dakkapel heeft eigen wanden, een eigen plat dakje en eigen ramen, en is in oudere woningen vaak het slechtst geïsoleerde deel van het dak. Isoleer je het dakvlak en laat je de dakkapel zitten, dan wordt hij de koudste plek van de zolder en verschijnt daar de condens. Neem de wangen en het dakje van de dakkapel in hetzelfde werk mee, en behandel het raam erin zoals elk ander raam: glas én kozijn.

Dakramen zijn een onderbreking in de isolatielaag; de aansluiting van isolatie op het kozijn van het dakraam moet luchtdicht en dampremmend worden afgewerkt, en een oud dakraam met enkel glas verliest meer dan het dakvlak eromheen. Wie een dakraam vervangt, kiest voor een exemplaar met isolerend glas en een rooster voor de ventilatie van de zolder.

De aansluiting van dak op gevel, bij de muurplaat en de dakvoet, is de klassieke koudebrug van een geïsoleerd dak: de isolatie van het dak en de isolatie van de gevel of spouw raken elkaar daar niet, en de koude loopt om het pakket heen naar binnen. Laat die aansluiting uittekenen en isoleren, want hoe beter de rest van het dak wordt, hoe zwaarder die ene strook meeweegt.

Zonnepanelen op een ongeïsoleerd dak zijn een slot op de deur: zodra ze liggen, is sarking niet meer mogelijk zonder ze eraf te halen, en ook dakvervanging wordt een dubbele klus. Wie beide overweegt, isoleert daarom eerst het dak en legt daarna de panelen, en laat bij sarking meteen de bevestigingspunten voor de panelen meenemen.

Panelen isoleren het dak zelf niet: ze houden zon van de pannen, maar de warmtestroom van binnen naar buiten verandert er niet door. Een dak dat na de panelen alsnog van binnenuit wordt geïsoleerd, kan dat wel, mits de dampremmende laag rond de doorvoeren van de kabels zorgvuldig wordt afgeplakt.