Begrippen over isolatie en bouwfysica

Alle begrippen op deze pagina

Rd-waardewarmteweerstand van een materiaallaag

De Rd-waarde is de warmteweerstand van een enkele isolatielaag, uitgedrukt in m²K/W en berekend als de dikte van het materiaal gedeeld door de warmtegeleidingscoëfficiënt, waarbij een hogere waarde meer isolerend vermogen betekent.

De Rd-waarde is het getal waarop offertes en subsidievoorwaarden voor isolatie doorgaans zijn gebaseerd, omdat je hem rechtstreeks uit dikte en materiaal kunt afleiden. Dat maakt hem ook beperkt: hij beschrijft alleen de isolatielaag zelf en zegt niets over de houten regels, ankers en aansluitingen die daar doorheen steken, waardoor de gebouwde constructie altijd minder presteert dan de plaat op papier. Vraag daarom ook naar de Rc-waarde van de opgebouwde constructie en laat in de offerte vastleggen welk materiaal in welke dikte wordt aangebracht. De ISDE stelt per isolatiemaatregel een minimale isolatiewaarde en die eisen wijzigen periodiek, dus controleer de actuele eis bij RVO voordat je opdracht geeft.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Rc-waarde, Lambda-waarde, U-waarde, ISDE

Ook gezocht als: Rd, R-waarde, warmteweerstand, isolatiewaarde

Rc-waardewarmteweerstand van een complete constructie

De Rc-waarde is de warmteweerstand van een volledige dichte constructie zoals een dak, gevel of vloer, waarin alle materiaallagen, luchtlagen en doorbrekingen samen zijn verrekend, uitgedrukt in m²K/W.

De Rc-waarde is de eerlijke maat, omdat hij meeneemt wat de Rd-waarde weglaat: de houten regels, stalen ankers en naden die dwars door de isolatie lopen en warmte sneller geleiden dan het isolatiemateriaal eromheen. Daardoor ligt de Rc van een gebouwde constructie lager dan de optelsom van de losse lagen, en bepaalt de uitvoering minstens zoveel als de plaatkeuze. Bouwregelgeving en subsidieregelingen werken met minimale isolatiewaarden per constructiedeel, en welke waarde in jouw situatie geldt hangt af van het bouwdeel en het moment: laat de uitvoerende partij de behaalde Rc onderbouwen in plaats van hem alleen te noemen.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Rd-waarde, Koudebrug, U-waarde, Na-isolatie

Ook gezocht als: Rc, constructieve warmteweerstand

U-waardewarmtedoorgangscoëfficiënt

De U-waarde is de warmtedoorgangscoëfficiënt van een bouwdeel, uitgedrukt in W/m²K: hoeveel warmte er per vierkante meter en per kelvin temperatuurverschil doorheen stroomt, waarbij een lagere waarde beter isoleert.

De U-waarde is de tegenhanger van de R-waarde en wordt vooral gebruikt voor glas, kozijnen en deuren, waar de opbouw te samengesteld is om als losse weerstanden te noteren. Let op welke U-waarde in de offerte staat: Ug geldt alleen voor de ruit, Uw voor het complete raam inclusief kozijn en afstandhouder, en juist in dat verschil verdwijnt het voordeel van goed glas in een slecht kozijn. Vraag daarom om de Uw van het geleverde raam, want dat is het getal dat overeenkomt met wat je in huis merkt.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Rc-waarde, HR++ glas, Triple glas, Thermisch onderbroken kozijn en afstandhouder

Ook gezocht als: U-waarde glas, Ug, Uw, warmtedoorgangscoëfficiënt, warmtedoorgangscoefficient

Lambda-waardewarmtegeleidingscoëfficiënt

De lambda-waarde is de warmtegeleidingscoëfficiënt van een materiaal, uitgedrukt in W/mK, en geeft aan hoe goed dat materiaal warmte geleidt: hoe lager de lambda, hoe minder dikte er nodig is voor dezelfde warmteweerstand.

Lambda is de materiaaleigenschap waaruit de Rd-waarde volgt, namelijk de dikte gedeeld door de lambda. Daardoor is een opgegeven dikte zonder materiaalnaam een lege mededeling: pas met de lambda erbij kun je platen van verschillende soorten vergelijken en zien hoeveel ruimte een isolatiepakket werkelijk kost. De lambda op een datasheet geldt bovendien voor droog materiaal onder standaardcondities, en isolatie die nat wordt geleidt warmte veel beter en isoleert dus slechter, wat verklaart waarom de vochtdetails van een constructie net zo bepalend zijn als de materiaalkeuze.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Rd-waarde, Isolatiematerialen, Inwendige condensatie

Ook gezocht als: lambda, λ-waarde, warmtegeleidingscoëfficiënt, warmtegeleidingscoefficient

Spouw en spouwmuur

Een spouwmuur is een buitenmuur die bestaat uit een binnen- en een buitenblad met daartussen een luchtholte, de spouw, die oorspronkelijk bedoeld is om regenwater dat door het buitenblad dringt af te voeren voordat het het binnenblad bereikt.

Of jouw woning een spouw heeft en hoe breed die is bepaalt of spouwmuurisolatie mogelijk is, en een isolatiebedrijf stelt dat vast met een endoscoop door een boorgat, niet aan de hand van het bouwjaar alleen. Een spouw kan vervuild zijn met specieresten, te smal zijn voor het beoogde materiaal of doorslaand vocht vertonen, en in elk van die gevallen is vullen zonder voorbereiding een manier om een vochtprobleem in te bouwen. Vraag daarom om het inspectierapport van de spouw voordat je tekent, ook wanneer het bedrijf de opname kosteloos doet.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Spouwmuurisolatie, Gevelisolatie aan de buitenzijde, Koudebrug

Ook gezocht als: spouw, luchtspouw, spouwmuren, binnenblad, buitenblad

Spouwmuurisolatie

Spouwmuurisolatie is het achteraf vullen van de bestaande luchtspouw in een spouwmuur met isolatiemateriaal, meestal minerale wolvlokken, EPS-parels of schuim, dat via geboorde gaten in het buitenblad naar binnen wordt geblazen of gespoten.

Spouwmuurisolatie heeft van alle isolatiemaatregelen de minste bouwkundige gevolgen: het werk gebeurt vanaf de buitenzijde, de woning blijft bewoonbaar en er verdwijnt geen vloeroppervlak. De voorwaarden zijn wel hard: een gevel die vocht doorslaat, scheuren in het voegwerk of een gevel die zwaar op de regen staat moeten eerst worden hersteld, anders raakt het isolatiemateriaal nat en verplaatst het vocht zich naar de binnenmuur. Vleermuizen verblijven bovendien vaak in spouwmuren en zijn wettelijk beschermd, dus vraag hoe het bedrijf aantoont dat de spouw vrij is voordat er wordt geboord. Houd er tot slot rekening mee dat terugdraaien duur is: ingeblazen materiaal weer verwijderen kost meer dan het aanbrengen.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenJaren 30-woning van het gas af: de juiste volgorde

Zie ook: Spouw en spouwmuur, Isolatiematerialen, Na-isolatie, ISDE

Ook gezocht als: spouwisolatie, spouw isoleren, spouwmuur na-isoleren

Dakisolatie aan de binnenzijde

Dakisolatie aan de binnenzijde is het aanbrengen van isolatiemateriaal tegen of tussen het dakbeschot van een hellend dak, afgewerkt met een luchtdicht doorgeplakte dampremmende laag aan de warme kant en een binnenafwerking daaroverheen.

Dakisolatie aan de binnenzijde is doorgaans de goedkoopste manier om een hellend dak te isoleren, omdat de dakbedekking blijft liggen en het werk vanuit de zolder gebeurt. Het kost binnenruimte en de uitvoering luistert nauw: de dampremmende laag moet rondom luchtdicht worden aangesloten, want warme binnenlucht die langs een naad de constructie in lekt brengt veel meer vocht mee dan er ooit doorheen diffundeert, en dat vocht slaat neer tegen het koude dakbeschot. Isoleer bovendien het vlak dat je verwarmt: hoort de zolder niet bij het verwarmde deel van de woning, dan levert de zoldervloer meer op dan het dakvlak.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Sarking, Zoldervloerisolatie, Dampremmende laag en dampopen opbouw, Inwendige condensatie

Ook gezocht als: dakisolatie, hellend dak isoleren, dak isoleren van binnenuit, isolatie tussen de spanten

Sarking

Sarking is dakisolatie aan de buitenzijde, waarbij isolatieplaten boven op het bestaande dakbeschot worden gelegd en de pannen of dakbedekking daar overheen terugkomen, zodat de isolatielaag ononderbroken over de spanten doorloopt.

Bij sarking ligt de isolatie over de constructie heen in plaats van ertussen, waardoor de koudebruggen bij de spanten wegvallen, de binnenruimte behouden blijft en de kapconstructie in het zicht kan blijven. De ingreep loont vooral op het moment dat de dakbedekking toch aan vervanging toe is, want als losstaande maatregel betaal je het complete dakwerk erbij. Het dakvlak komt hoger te liggen, met gevolgen voor dakrand, goot, schoorsteen en de aansluiting op de buren, dus laat die details vooraf uittekenen en check bij een tussenwoning of het ruimtelijk kan.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenRijtjeshuis jaren 70 naar een beter label

Zie ook: Dakisolatie aan de binnenzijde, Koudebrug, Rc-waarde

Ook gezocht als: sarkingdak, dakisolatie buitenzijde, isolatie op het dakbeschot, dak isoleren van buitenaf

Zoldervloerisolatie

Zoldervloerisolatie is het isoleren van de vloer van een onverwarmde zolder of vliering, waarmee je de thermische schil van de woning onder de zolder legt in plaats van tegen het dakvlak.

Zoldervloerisolatie is meestal de eenvoudigste isolatie-ingreep in een bestaande woning, omdat er platen of dekens op of onder de bestaande vloer worden aangebracht zonder sloopwerk en zonder steiger. De zolder wordt daarmee bewust kouder, dus leidingen die daar lopen moeten vorstvrij worden gemaakt en het luik of de vlizotrap moet zelf ook geïsoleerd en kierdicht zijn, anders lekt de warmte precies daar weg. Wil je de zolder later als slaap- of werkkamer gebruiken, dan is dakisolatie de investering die past en geef je met zoldervloerisolatie geld uit dat je opnieuw uitgeeft.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenHuurwoning verduurzamen: wat kun je zelf doen

Zie ook: Dakisolatie aan de binnenzijde, Kierdichting en luchtdichtheid, Schilbenadering

Ook gezocht als: vlieringvloerisolatie, zoldervloer isoleren, zoldervloer isolatie

Vloerisolatie

Vloerisolatie is het aanbrengen van isolatiemateriaal aan de onderzijde van de begane-grondvloer, meestal vanuit de kruipruimte, met platen, dekens of gespoten schuim.

Het effect van vloerisolatie merk je vooral aan de vloertemperatuur en aan het uitblijven van koude luchtstroom langs de plinten, en je hoeft er je vloerafwerking niet voor open te breken. Het kan alleen als de kruipruimte toegankelijk en droog genoeg is: staat er water of is de bodem nat, dan is de vochthuishouding het eerste probleem en is bodemisolatie of drainage de eerste stap. Houd verder de ventilatieopeningen van de kruipruimte functioneel en laat waterleidingen aan de warme kant van de isolatie liggen, want een geïsoleerde vloer maakt de kruipruimte eronder kouder.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Bodemisolatie van de kruipruimte, Rd-waarde, Isolatiematerialen

Ook gezocht als: vloer isoleren, bodemplaat isoleren, vloerisolatie plaat

Bodemisolatie van de kruipruimte

Bodemisolatie is een isolerende laag op de bodem van de kruipruimte, bijvoorbeeld van EPS-parels, schelpen of een afdekfolie, die de kruipruimte afsluit van de koude en vochtige grond eronder.

Bodemisolatie werkt anders dan vloerisolatie: ze scheidt de kruipruimte van de grond in plaats van de woonvloer van de kruipruimte, en remt daarmee vooral de verdamping van bodemvocht die anders in de constructie en in huis terechtkomt. Dat maakt haar de aangewezen oplossing bij een lage of natte kruipruimte waar isoleren tegen de vloer niet lukt, en een verstandige eerste stap wanneer je later alsnog vloerisolatie wilt. Verwacht er geen warme vloer van: het verschil dat je onder je voeten voelt wordt door vloerisolatie sterker aangepakt, en waar beide kunnen is de vloer de plek met het meeste comforteffect.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Vloerisolatie, Inwendige condensatie, Isolatiematerialen

Ook gezocht als: kruipruimte isoleren, kruipruimte-isolatie, bodemafsluiting, EPS-parels kruipruimte

Gevelisolatie aan de binnenzijde

Gevelisolatie aan de binnenzijde is het isoleren van een massieve gevel met een voorzetwand of isolerende plaat aan de binnenkant van de muur, waarbij het metselwerk aan de buitenzijde onveranderd blijft.

Gevelisolatie aan de binnenzijde is vaak de enige mogelijkheid bij een muur zonder spouw waarvan het aanzicht niet mag wijzigen, zoals bij een monument of in een beschermd stadsgezicht, en je kunt het kamer voor kamer uitvoeren. De prijs betaal je bouwfysisch: de gevel zelf blijft koud, waardoor vocht dat er toch achter komt slecht uitdroogt, en elke aansluiting op vloer, plafond en binnenmuur wordt een koudebrug waar condens zich verzamelt. Laat de opbouw daarom bepalen door iemand met bouwfysische kennis, inclusief de keuze tussen een dampremmende en een capillair vochtgeleidende opbouw, en reken op verlies van vloeroppervlak in elke kamer die je aanpakt.

Monument of beschermd stadsgezicht verduurzamenIsolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Gevelisolatie aan de buitenzijde, Koudebrug, Inwendige condensatie, Dampremmende laag en dampopen opbouw

Ook gezocht als: binnengevelisolatie, voorzetwand, muur isoleren van binnenuit

Gevelisolatie aan de buitenzijde

Gevelisolatie aan de buitenzijde is het aanbrengen van een isolatielaag op de bestaande gevel, afgewerkt met stucwerk of een gevelbekleding, zodat de isolatie ononderbroken om de woning heen loopt.

Bouwfysisch is gevelisolatie aan de buitenzijde de sterkste variant: de koudebruggen bij vloeren en binnenmuren verdwijnen, het metselwerk komt aan de warme kant te liggen en droogt daardoor beter, en binnen verlies je geen vloeroppervlak. Daar staan zichtbare gevolgen tegenover, want het aanzicht van de woning verandert en dakrand, kozijnen, dorpels en de aansluiting op de buren moeten mee, terwijl het wijzigen van het aanzicht bij een monument of in een beschermd stadsgezicht vergunningplichtig is, waarbij het aanzicht aan de straatzijde het zwaarst weegt in de beoordeling. Bij een tussenwoning of een gevel op de erfgrens is de eerste vraag of je de extra dikte er ruimtelijk kwijt kunt, dus leg die vraag bij de gemeente neer voordat je offertes opvraagt.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenAppartement met VvE verduurzamen

Zie ook: Gevelisolatie aan de binnenzijde, Koudebrug, Spouw en spouwmuur

Ook gezocht als: buitengevelisolatie, ETICS, stuc op isolatie, gevel na-isoleren buitenom

Koudebrug

Een koudebrug is een plek in de gebouwschil waar de isolatielaag wordt onderbroken, dunner is of wordt doorsneden door beter geleidend materiaal, waardoor daar meer warmte naar buiten stroomt en het oppervlak aan de binnenzijde kouder blijft dan de omgeving.

Klassieke koudebruggen zijn een betonvloer die naar een balkon doorloopt, de lateien boven kozijnen, de aansluiting van een binnenmuur op de gevel en de rand waar een isolatiepakket ophoudt. Naast het extra warmteverlies is er een vervelender gevolg: het koude oppervlak trekt vocht uit de binnenlucht aan, waardoor condens en schimmel zich daar als eerste laten zien. Hoe beter de rest van de schil wordt geïsoleerd, hoe zwaarder de overgebleven koudebruggen meewegen, dus horen ze bij een na-isolatie in het ontwerp thuis en niet op de restpuntenlijst.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Rc-waarde, Inwendige condensatie, Thermografie, Gevelisolatie aan de buitenzijde

Ook gezocht als: koudebruggen, thermische brug, koude brug

Kierdichting en luchtdichtheid

Kierdichting is het afdichten van naden, kieren en aansluitingen in de gebouwschil, en luchtdichtheid is de mate waarin die schil ongecontroleerde luchtstroom tussen binnen en buiten tegenhoudt.

Lucht die door een kier naar buiten stroomt neemt warmte en waterdamp mee, waardoor een slecht luchtdichte schil zowel je stookkosten als het vochtrisico in de constructie verhoogt. De winst zit meer in zorgvuldigheid dan in materiaal: kozijnaansluitingen, de dakrand, leidingdoorvoeren, het kruipluik, het zolderluik en de meterkast zijn de plekken waar het meestal weglekt. Kierdichten en ventileren horen bij elkaar, want dezelfde kieren voerden voorheen ongemerkt vocht af: hoe luchtdichter de schil, hoe meer je afhankelijk bent van een ventilatiesysteem dat werkt en wordt onderhouden.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenPraktische bespaartips voor thuis

Zie ook: Blowerdoortest, Ventilatiesysteem A, B, C en D, Dampremmende laag en dampopen opbouw, Schilbenadering

Ook gezocht als: luchtdichtheid, luchtdicht bouwen, tochtstrips, naden en kieren dichten

Blowerdoortest

Een blowerdoortest is een meting waarbij een ventilator in een deur- of raamopening een gestandaardiseerd drukverschil tussen binnen en buiten opbouwt, zodat uit de benodigde luchthoeveelheid volgt hoe luchtdicht de woning is.

Een blowerdoortest levert een kengetal voor de hele woning en, praktischer, een manier om lekken te vinden: bij onderdruk voel of rook je waar buitenlucht binnenkomt en een warmtebeeldcamera maakt die banen zichtbaar. Laat de test daarom uitvoeren zolang de constructie nog open ligt en herstel eenvoudig is, want een meting bij oplevering is een rapportcijfer terwijl een meting tijdens de werkzaamheden een werklijst oplevert. Een goede uitslag zegt niets over de ventilatie: die moet apart worden ingeregeld en gecontroleerd.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Kierdichting en luchtdichtheid, Thermografie, Ventilatiesysteem A, B, C en D

Ook gezocht als: blower door test, luchtdichtheidsmeting, luchtdichtheidstest

Dampremmende laag en dampopen opbouw

Een dampremmende laag is een folie of plaat aan de warme zijde van een constructie die beperkt hoeveel waterdamp er vanuit de woning in de isolatie diffundeert, terwijl een dampopen opbouw zo is samengesteld dat vocht juist gecontroleerd door de constructie kan bewegen en aan de koude zijde weer uitdroogt.

Een dampremmende laag en een dampopen opbouw zijn twee verschillende strategieën die elk op zichzelf werken, en de fout die het vaakst wordt gemaakt is ze mengen: een dampdichte laag aan de buitenkant boven een dampopen pakket sluit het vocht op in de constructie. Welke strategie past hangt af van het bouwdeel, de bestaande materialen en de kant waar uitdrogen mogelijk is, en dat is een ontwerpkeuze die je vooraf maakt in plaats van op de bouw. Doorslaggevend is dat een dampremmende laag pas doet wat hij belooft als hij ook luchtdicht is doorgeplakt rond doorvoeren en aansluitingen, omdat luchtlekken veel meer vocht de constructie in brengen dan diffusie ooit doet.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Inwendige condensatie, Kierdichting en luchtdichtheid, Dakisolatie aan de binnenzijde

Ook gezocht als: dampscherm, dampremmer, dampopen, sd-waarde, damprem folie

Inwendige condensatie

Inwendige condensatie is het neerslaan van waterdamp binnenin een constructie, op de plek waar de temperatuur onder het dauwpunt van de daar aanwezige lucht zakt, met natte isolatie, houtrot en schimmel als gevolg.

Inwendige condensatie is het risico dat isoleren aan de binnenzijde vergroot, omdat het koude vlak daarmee verder naar binnen in de constructie verschuift terwijl vochtige binnenlucht er via naden en doorvoeren nog steeds bij kan. Je ziet het niet en je ruikt het meestal pas laat, want de schade zit in het hout en de isolatie in plaats van op de wand die je bekijkt. De verdediging is de combinatie van een luchtdichte, dampremmende afwerking aan de warme kant, een constructie die aan de koude kant kan drogen, en ventilatie die de vochtbelasting in huis beperkt: laat die drie samen ontwerpen en niet los van elkaar aanbesteden.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Dampremmende laag en dampopen opbouw, Gevelisolatie aan de binnenzijde, Koudebrug, Ventilatiesysteem A, B, C en D

Ook gezocht als: condens in de constructie, vochtproblemen na isolatie, schimmel na isoleren, dauwpunt

HR++ glashoogrendementsglas met dubbele beglazing

HR++ glas is dubbele beglazing waarbij de ruimte tussen de twee ruiten met een edelgas is gevuld en minstens één ruit een warmtereflecterende coating draagt, waardoor het minder warmte doorlaat dan ongecoat dubbel glas.

De coating op HR++ glas laat zonlicht binnen en kaatst warmtestraling van binnenuit terug, terwijl het edelgas de warmtestroom door de spouw tussen de ruiten remt; samen verlagen ze de U-waarde van de ruit. Wordt het glas in bestaande kozijnen geplaatst, dan wordt het kozijn zelf de zwakke plek, dus vraag naar de U-waarde van het complete raam en laat de aansluitingen tegelijk kierdicht maken. Reken erop dat oude ramen ongemerkt ventileerden: na plaatsing van beter glas moet het ventilatiesysteem dat overnemen, anders verplaatst de condens zich simpelweg naar de volgende koude plek in huis.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenWat het energielabel zegt en wat niet

Zie ook: U-waarde, Triple glas, Thermisch onderbroken kozijn en afstandhouder, Ventilatiesysteem A, B, C en D

Ook gezocht als: HR++, HR++-glas, hoogrendementsglas, dubbel glas met coating

Triple glas

Triple glas is beglazing met drie ruiten en twee met edelgas gevulde spouwen, waardoor de U-waarde lager ligt dan bij dubbele beglazing en het glasoppervlak aan de binnenzijde warmer blijft.

Dat warmere binnenoppervlak van triple glas is waar je het aan merkt: minder koudeval langs het raam, wat het comfortverschil vooral voelbaar maakt bij grote raampartijen en bij verwarming op lage temperatuur. De extra ruit laat wel minder zonnewarmte door en het pakket is zwaarder, dus bestaande kozijnen en hang-en-sluitwerk zijn er niet altijd op berekend en kozijnvervanging hoort dan bij de rekensom. In een woning waarvan dak, gevel of vloer nog matig geïsoleerd zijn, levert hetzelfde budget aan die kant meer op, dus is triple glas doorgaans de laatste stap in de schil en niet de eerste.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenIs jouw woning geschikt voor een warmtepomp

Zie ook: HR++ glas, U-waarde, Schilbenadering, Aanvoertemperatuur

Ook gezocht als: drievoudig glas, triple beglazing, HR+++ glas

Voorzetraam en achterzetraam

Een voorzetraam of achterzetraam is een extra beglaasd raam dat respectievelijk aan de buitenzijde of aan de binnenzijde vóór het bestaande raam wordt geplaatst, waardoor er een isolerende luchtlaag ontstaat terwijl het originele raam intact blijft.

Een voorzetraam of achterzetraam is de standaardoplossing waar het bestaande raam niet mag wijzigen, zoals bij een monument of in een beschermd stadsgezicht, en het verbetert naast de isolatie ook de geluidwering aan een drukke straat. De opbouw staat of valt met de vraag welk van de twee ramen de luchtdichte is: sluit het binnenste raam goed af, dan komt er nauwelijks vochtige binnenlucht in de tussenruimte en beslaat er niets, sluit het buitenste beter af, dan condenseert het vocht juist tussen de ramen. Bespreek dat expliciet met de leverancier, samen met de vraag of de tussenruimte moet kunnen ventileren of drogen.

Monument of beschermd stadsgezicht verduurzamenIsolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: HR++ glas, Kierdichting en luchtdichtheid, Inwendige condensatie

Ook gezocht als: achterzetraam, voorzetbeglazing, achterzetbeglazing, voorzetglas

Thermisch onderbroken kozijn en afstandhouder

Een thermisch onderbroken kozijn heeft tussen het binnen- en buitendeel een isolerende strook die de doorlopende warmtegeleiding onderbreekt, en de afstandhouder is het profiel langs de glasrand dat de ruiten op afstand houdt, waarbij een warme afstandhouder van kunststof of roestvast staal minder warmte geleidt dan een aluminium exemplaar.

De thermische onderbreking en de afstandhouder zitten op de plekken waar goed glas alsnog warmte verliest, want metaal geleidt warmte veel beter dan glas of kunststof en trekt de warmte zo om de isolatie heen. Je merkt het aan de randen: bij goed glas verschijnt condens als eerste onderaan de ruit, precies langs de afstandhouder, wat een aanwijzing is dat daar de koudste lijn van het raam zit. Vraag daarom naar de U-waarde van het hele raam en naar het type afstandhouder, want die twee gegevens vertellen samen wat je werkelijk koopt.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: U-waarde, HR++ glas, Triple glas, Koudebrug

Ook gezocht als: thermische onderbreking, warm edge, warme afstandhouder, thermisch onderbroken profiel

Thermografie

Thermografie is het met een infraroodcamera vastleggen van de oppervlaktetemperaturen van een woning, waarmee ontbrekende isolatie, koudebruggen en luchtlekken zichtbaar worden als warmere of koudere vlakken.

Een warmtebeeld is een diagnose en geen rapportcijfer: het toont de temperatuur van een oppervlak en niet de isolatiewaarde van de constructie erachter, terwijl zon, wind, een natte gevel en spiegelende materialen het beeld kunnen vertekenen. De opname vraagt om een duidelijk temperatuurverschil tussen binnen en buiten, dus laat hem in het stookseizoen maken en niet in de zomer. In combinatie met onderdruk uit een blowerdoortest wordt de scan pas echt bruikbaar, omdat binnenstromende buitenlucht de lekken dan als koude banen aftekent.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenHoe wij tot onze conclusies komen

Zie ook: Blowerdoortest, Koudebrug, Kierdichting en luchtdichtheid

Ook gezocht als: warmtebeeldscan, warmtebeeldcamera, warmtescan, infraroodscan

Schilbenadering

De schilbenadering is de aanpak waarbij je eerst de complete thermische schil van een woning op orde brengt, dus dak, gevel, vloer, glas en kierdichting, en pas daarna de verwarmingsinstallatie kiest.

Bij de schilbenadering zit het geld in de volgorde: een lagere warmtevraag betekent een kleiner en goedkoper toestel en een lagere aanvoertemperatuur, en daarmee een hogere SCOP, het seizoensgemiddelde rendement van een warmtepomp. In de omgekeerde volgorde betaal je voor vermogen dat je na het isoleren niet meer nodig hebt. De schil aanpakken werkt bovendien ongeacht welke warmtetechniek je later kiest, wat het de stap maakt waarvan je later geen spijt krijgt. De keerzijde is dat isoleren ingrijpender en trager verloopt dan een toestel vervangen, dus bij een kapotte ketel midden in de winter is een tussenstap realistischer dan wachten tot de schil klaar is.

Is jouw woning geschikt voor een warmtepompCv-ketel kapot: wat doe je nu

Zie ook: Na-isolatie, Kierdichting en luchtdichtheid, SCOP, Aanvoertemperatuur

Ook gezocht als: schilaanpak, gebouwschil, thermische schil, schil eerst

Na-isolatie

Na-isolatie is het isoleren van een bestaande woning, waarbij de constructie er al staat en het isolatiemateriaal in, tegen of op bestaande bouwdelen wordt aangebracht.

Het verschil tussen na-isolatie en isoleren tijdens de nieuwbouw is dat je de bouwfysica van een bestaand huis verandert terwijl je de meeste details niet kunt zien: elke na-isolatie verschuift de temperatuur binnen de constructie en daarmee de plek waar vocht kan neerslaan. De werkbare volgorde is daarom inspecteren, vocht en luchtdichtheid oplossen, dan pas isoleren, met de ventilatie in hetzelfde plan in plaats van als nazorg. Subsidie voor isolatiemaatregelen stelt eisen aan onder meer de isolatiewaarde, het behandelde oppervlak en soms aan het aantal maatregelen dat je combineert, en die voorwaarden wijzigen periodiek: controleer ze bij RVO voordat je opdracht geeft.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenRijtjeshuis jaren 70 naar een beter label

Zie ook: Schilbenadering, Inwendige condensatie, Rc-waarde, ISDE, Ventilatiesysteem A, B, C en D

Ook gezocht als: naisolatie, achteraf isoleren, bestaande bouw isoleren

Isolatiematerialen

Isolatiemateriaal remt de warmtestroom doordat het lucht of gas opsluit in een structuur van cellen of vezels, en de gangbare families zijn kunststofschuimen zoals EPS, XPS en PIR, minerale wol zoals glaswol en steenwol, en biobased materialen zoals cellulose en houtvezel.

EPS, XPS en PIR zijn schuimplaten die weinig vocht opnemen en per centimeter sterk isoleren, wat ze geschikt maakt voor vloeren, kruipruimtes en platte daken waar dikte schaars is. Glaswol en steenwol zijn dampopen, brandwerend en geluiddempend en laten zich als vlok of deken in spouwen en tussen regels aanbrengen, maar verliezen hun isolerende werking zodra ze nat worden en niet meer kunnen drogen. Cellulose en houtvezel nemen vocht tijdelijk op en geven het weer af en houden zomerwarmte langer buiten, tegenover een grotere dikte voor dezelfde warmteweerstand. Gespoten PUR hecht direct aan de ondergrond en hardt ter plaatse chemisch uit, waardoor de uitvoeringskwaliteit doorslaggevend is en het materiaal later moeilijk te verwijderen of te inspecteren valt.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Lambda-waarde, Rd-waarde, Dampremmende laag en dampopen opbouw, Vloerisolatie

Ook gezocht als: EPS, XPS, PIR, PUR, glaswol, steenwol, minerale wol, cellulose, houtvezel

Ventilatiesysteem A, B, C en D

Woningventilatie wordt aangeduid met een letter: systeem A ventileert natuurlijk aan zowel de toevoer- als de afvoerzijde, systeem B voert mechanisch toe en natuurlijk af, systeem C voert mechanisch af terwijl verse lucht via roosters binnenkomt, en systeem D voert mechanisch aan en af, meestal met warmteterugwinning tussen beide luchtstromen.

Hoe beter je isoleert en kierdicht, hoe zwaarder het ventilatiesysteem bepaalt of het binnen gezond en droog blijft, want de kieren die het vocht voorheen ongemerkt afvoerden zijn dan verdwenen. Systeem C is eenvoudig en storingsarm en gooit de warmte van de afgevoerde lucht weg, terwijl systeem D die warmte terugwint maar dat rendement alleen levert wanneer de kanalen zijn ingeregeld, de filters worden vervangen en de woning luchtdicht genoeg is, omdat de lucht anders een andere weg naar buiten zoekt. Vraag bij een verbouwing naar het inregelrapport en naar de bereikbaarheid van de filters, want een systeem D dat je niet kunt onderhouden wordt een systeem dat niemand onderhoudt.

Isolatie: maatregelen, volgorde en voorwaardenNieuwbouwwoning gasloos: wat voegt nog iets toe

Zie ook: CO2-gestuurde ventilatie, Kierdichting en luchtdichtheid, Blowerdoortest, Inwendige condensatie

Ook gezocht als: balansventilatie, WTW-ventilatie, mechanische ventilatie, natuurlijke ventilatie, systeem B, systeem C, systeem D

CO2-gestuurde ventilatie

CO2-gestuurde ventilatie is een regeling die de ventilatiehoeveelheid per ruimte of zone aanpast op basis van de gemeten CO2-concentratie in de binnenlucht, die dient als maat voor het aantal aanwezige personen.

Doordat CO2-sturing ventileert waar en wanneer er mensen zijn, verdwijnt er minder gestookte warmte via ruimtes die leegstaan en blijft de luchtkwaliteit in de kamer waar je zit juist beter dan bij een vaste stand. De sensor meet alleen CO2, dus vocht en geur in badkamer, keuken en wasruimte vragen een aparte sturing op luchtvochtigheid of een handmatige stand. Beoordeel bij een offerte of de sensoren hangen in de ruimtes die je werkelijk gebruikt en of het systeem per zone kan regelen, want zonder die twee blijft het een dure standenschakelaar.

Praktische bespaartips voor thuisIsolatie: maatregelen, volgorde en voorwaarden

Zie ook: Ventilatiesysteem A, B, C en D, Kierdichting en luchtdichtheid, Na-isolatie

Ook gezocht als: vraaggestuurde ventilatie, CO2-sensor ventilatie, CO2-sturing