Glas en kozijnen: van enkel tot triple, de U-waarde en de roosters

De U-waarde is de warmtedoorgangscoëfficiënt: hoeveel warmte er per vierkante meter en per graad temperatuurverschil door een bouwdeel stroomt. Anders dan bij de Rd-waarde van isolatiemateriaal geldt: hoe lager, hoe beter. Op een productblad staan er drie. Ug is de waarde van het glas alleen, Uf die van het kozijn (frame), en Uw die van het complete raam (window), waarin glas, kozijn en de afstandhouder langs de glasrand zijn verrekend.

Het verschil tussen Ug en Uw is waar goed glas zijn winst verliest. Een uitstekende ruit in een oud, dun kozijn met een aluminium afstandhouder levert een raam op dat binnen langs de randen koud blijft, en daar verschijnt de condens als eerste: onderaan de ruit, precies langs de afstandhouder. Vraag daarom altijd om de Uw van het geleverde raam en om het type afstandhouder (een warme afstandhouder van kunststof of roestvast staal geleidt minder dan aluminium), want die twee vertellen samen wat je in huis merkt.

Ug, Uf en Uw staan verder uitgelegd bij het begrip U-waarde, en de afstandhouder bij het thermisch onderbroken kozijn.

Een warmtereflecterende coating is een flinterdunne metaallaag aan de spouwzijde van de ruit. Zonlicht komt erdoorheen, maar de langgolvige warmtestraling van de verwarmde kamer wordt teruggekaatst in plaats van door het glas naar buiten te stralen. Het edelgas, meestal argon, geleidt warmte slechter dan lucht en remt de warmtestroom door de spouw. Beide zijn onzichtbaar; het enige wat je ziet is een licht groene of grijze zweem en een iets ander spiegelbeeld.

De spouwafstand tussen de ruiten bepaalt hoeveel het gas kan doen: een te smalle spouw geleidt, een te brede laat het gas circuleren en verliest daarmee weer werking. De fabrikant kiest die afstand; voor de bewoner is de vraag of het totale pakket, twee of drie ruiten plus spouwen, in de sponning van het bestaande kozijn past en of het kozijn en het hang-en-sluitwerk het gewicht dragen. Triple glas is zwaarder dan de dubbele ruit waarvoor een oud kozijn is gemaakt, en scharnieren en sluitingen zijn daar niet altijd op berekend.

Of het bestaande kozijn het nieuwe glas kan dragen, hangt af van drie dingen: de diepte van de sponning waarin het glaspakket komt, de staat van het hout of profiel, en het gewicht dat scharnieren en sluitwerk aankunnen. Een HR++-pakket past in de meeste kozijnen die ooit voor dubbel glas zijn gemaakt; in een kozijn dat voor enkel glas is gemaakt moet de sponning vaak worden uitgefreesd of een opdekprofiel worden geplaatst. Triple glas vraagt een diepere sponning en zwaarder beslag, en is in een oud kozijn zelden de moeite: het kozijn wordt dan de zwakke plek, en de subsidie voor triple glas veronderstelt bovendien nieuwe kozijnen.

Nieuw glas in een oud kozijn zonder de aansluiting van kozijn op muur aan te pakken, laat de grootste kier van het raam zitten. Laat bij glasvervanging de kit of tochtstrip rondom vernieuwen en de aansluiting op de gevel controleren, anders koop je een goede ruit in een lekkend frame.

Een voorzetraam (buiten) of achterzetraam (binnen) is een extra beglaasd raam voor het bestaande, waardoor een isolerende luchtlaag ontstaat terwijl het originele raam blijft zitten. Het is de standaardoplossing waar het raam niet mag veranderen, bij een monument of in een beschermd stadsgezicht, en een bruikbare oplossing voor een huurder die het kozijn van de verhuurder niet mag aanraken. Het verbetert tegelijk de geluidwering, vaak meer dan HR++ glas dat doet.

De opbouw staat of valt met de vraag welk van de twee ramen het luchtdichte is. Sluit het binnenste raam goed af, dan komt er nauwelijks vochtige binnenlucht in de tussenruimte en beslaat er niets. Sluit het buitenste beter dan het binnenste, dan condenseert de binnenlucht juist tussen de ramen. Bespreek dat met de leverancier, samen met de vraag of de tussenruimte moet kunnen ventileren of drogen.

Wat er in een monument wel en niet mag, en hoe de vergunning werkt, staat op monument of beschermd stadsgezicht verduurzamen; wat een huurder mag op huurwoning verduurzamen.

Oude ramen met enkel glas en ruime kieren ventileerden ongemerkt: er kwam voortdurend lucht binnen langs het kozijn, en de waterdamp van douchen, koken en ademen sloeg als condens op het koude glas neer en werd zo uit de lucht gehaald. Nieuw, kierdicht glas doet geen van beide. De damp blijft in de lucht, zoekt de volgende koude plek op, een koudebrug, een hoek achter de kast, en daar begint de schimmel. De klacht "sinds het nieuwe glas hebben we vochtproblemen" is geen klacht over het glas, maar over ventilatie die niet is meegegaan.

In een woning met natuurlijke toevoer (systeem A of C) is een rooster in het kozijn van elke woon- en slaapkamer de plek waar de verse lucht binnenkomt. Laat je het weg omdat het "toch tocht", dan haal je de toevoer weg zonder iets ervoor in de plaats te zetten. Een zelfregelend rooster beperkt de tocht bij harde wind; een rooster weglaten beperkt de ventilatie tot nul. Wie mechanische toevoer heeft (systeem D) heeft het rooster niet nodig, maar dan moet dat systeem wel werken en worden onderhouden.

Welk systeem je hebt en hoe je dat herkent, staat op ventilatie in huis.

Beslaat HR++ of triple glas in de vroege ochtend aan de buitenkant, dan werkt het glas zoals bedoeld. De buitenruit blijft koud omdat er nauwelijks warmte van binnen doorheen komt, en bij een heldere, vochtige nacht koelt die ruit onder het dauwpunt van de buitenlucht; de nevel trekt op zodra de zon erop staat. Condens aan de binnenkant of tussen de ruiten is een ander verhaal: binnen wijst op te hoge luchtvochtigheid of een koude rand, tussen de ruiten op een lekke afstandhouder en dus een ruit die vervangen moet worden.

Isolerend glas dempt geluid minder dan het warmte tegenhoudt. Twee ruiten van gelijke dikte trillen mee op dezelfde toon; geluidwerend glas gebruikt daarom ruiten van verschillende dikte of een gelamineerde ruit met een folie. Wie aan een drukke weg of onder een aanvliegroute woont, vraagt specifiek naar geluidwerend HR++ glas, en weet dat een goed sluitend kozijn en een dicht ventilatierooster met geluiddemping meer doen dan een derde ruit.

Het glasoppervlak van een woning is klein vergeleken met dak, gevel en vloer, en per vierkante meter is glas het duurste bouwdeel om te verbeteren. Daardoor bespaart een euro in de spouw of op de zoldervloer meer warmte dan dezelfde euro in glas, zolang die andere delen nog niets hebben. Enkel glas is de uitzondering: het verliest zoveel en is zo oncomfortabel dat vervangen vrijwel altijd voorgaat.

Twee momenten halen glas naar voren: kozijnen die toch vervangen moeten worden, en een woning waarvan de rest van de schil al op orde is en waarin de ramen de koudste plek zijn geworden. In een woning met een lage-temperatuurverwarming of een warmtepomp telt het warme binnenoppervlak van triple glas bovendien extra, omdat de koudeval langs het raam er niet meer door een hete radiator wordt gecompenseerd.