Kierdichting en luchtdichtheid: waar het lekt, en wat de ventilatie moet overnemen

Begin bij de kieren van de delen die open kunnen: ramen, deuren, het kruipluik en de brievenbus. Daar is het werk het eenvoudigst, met tochtband, een tochtstrip of een borstel. Milieu Centraal houdt dezelfde volgorde aan: controleer de naden tussen kozijn en muur pas als de tochtwering van ramen en deuren in orde is (onder vensterbanken en waar kozijnen in de muur overgaan zit vaak een paar millimeter ruimte) ^{(bron: Milieu Centraal, per september 2026)}, omdat je pas dan betrouwbaar voelt welke naad nog lekt. Daarna komen de verstopte plekken: doorvoeren in de meterkast, onder het aanrecht en rond het kruipluik. Naden in het dak en langs de dakvoet horen bij dakisolatie, niet bij een zaterdag met een kitspuit.

Wat het oplevert, rekent Milieu Centraal voor een gemiddelde hoekwoning of twee-onder-een-kap uit op zo’n 50 m³ gas per jaar (€ 65), en samen met een graad lager op de thermostaat € 230 (170 m³ gas) per jaar (gemiddelde hoekwoning of twee-onder-een-kap, alle naden en kieren dicht) ^{(bron: Milieu Centraal, per september 2026)}. Die tweede helft haal je alleen als je de thermostaat ook echt lager zet, omdat het huis warmer aanvoelt. Wat het kost: ongeveer € 380 als je het zelf doet, zo’n € 3.100 als je het laat doen (alle naden en kieren in een gemiddelde hoekwoning) ^{(bron: Milieu Centraal, per september 2026)}. Doe je het zelf, dan betaal je alleen het materiaal, en het meeste is werk met een schaar, een zaag en een kitspuit.

Twee openingen maak je nooit dicht. De ventilatieroosters, omdat die de lucht verversen die tot nu toe door de kieren kwam. En de kier onder de binnendeuren: de ruimte onder de binnendeuren moet je niet dichtmaken (de lucht moet door het huis kunnen stromen) ^{(bron: Milieu Centraal, per september 2026)}, omdat de lucht van de kamers met roosters naar de afzuiging in badkamer en keuken moet kunnen stromen. Bij een geiser, gaskachel of open haard komt daar de luchttoevoer van het toestel bij, zoals hieronder beschreven.

Tochtstrips horen in de sponning van een bewegend deel, een raam of een deur, waar ze de naad afsluiten als het deel dicht is. Ze bestaan in schuim, rubber en borstel; schuim is het goedkoopst en het snelst versleten, rubber (EPDM) gaat langer mee en veert terug, borstels passen bij schuivende delen en brievenbussen. Een strip die te dik is houdt het raam open en werkt averechts; meet de naad met een strookje karton voordat je koopt.

Kit hoort in vaste naden die niet bewegen: tussen kozijn en muur, rond doorvoeren, langs de plint. Gebruik een overschilderbare, blijvend elastische kit; siliconenkit laat zich niet overschilderen en hecht slecht op hout dat later geverfd wordt. Purschuim vult grote gaten rond leidingen en achter de meterkast, maar is niet luchtdicht als het niet wordt afgewerkt: schuim dat is uitgehard en afgesneden heeft open cellen aan het snijvlak en moet met kit of tape worden afgesloten. Voor de aansluiting van isolatie op kozijnen en doorvoeren bestaan luchtdichte tapes en manchetten; dat is werk voor wie het dak of de vloer isoleert.

Bij een blowerdoortest wordt een ventilator in een deur- of raamopening gespannen die de woning op een gestandaardiseerd drukverschil met buiten brengt. Uit de hoeveelheid lucht die de ventilator daarvoor moet verplaatsen volgt een kengetal voor de luchtdichtheid van de hele woning, en dat getal is bruikbaar om te vergelijken met de eis bij nieuwbouw of met dezelfde woning vóór en na het werk.

Praktischer dan het kengetal is wat je tijdens de test ziet: bij onderdruk stroomt buitenlucht door elke kier naar binnen en die stromen voel je met de hand, maak je zichtbaar met een rookstaafje of leg je vast met een warmtebeeldcamera als koude banen. Laat de test daarom doen terwijl de constructie nog open ligt en herstel eenvoudig is, want een meting bij oplevering is een rapportcijfer en een meting tijdens het werk een werklijst. Voor een bestaande woning zonder verbouwing is een test vooral zinvol als er onverklaarbare tocht of een onverklaarbaar hoog verbruik is; de plekken in de tabel hierboven vind je zonder ventilator.

De meting en de warmtebeeldcamera staan verder uitgelegd bij de begrippen blowerdoortest en thermografie.

Waterdamp van douchen, koken, wassen en ademen moet de woning uit, anders stijgt de luchtvochtigheid tot de damp neerslaat op de koudste plek: het raam, een koudebrug, de hoek achter de kast. In een oude, tochtige woning verdween die damp via de kieren. Na kierdichting is dat pad weg, en dan moet het ventilatiesysteem het alleen doen. Heeft de woning natuurlijke toevoer via roosters in de kozijnen en afvoer via een afzuigunit of schachten, dan moeten die roosters open en die afvoer werken. Zijn er geen roosters, dan is kierdichting het moment om ze te laten plaatsen, niet om ze over te slaan.

De volgorde is dus: bepaal welk ventilatiesysteem je hebt, controleer of het werkt en of de roosters open zijn, en maak dan de kieren dicht. Een dichtere woning met werkende ventilatie is comfortabeler, gezonder en goedkoper dan een tochtige; een dichtere woning zonder werkende ventilatie is een vochtprobleem in wording. Het verschil zit in het systeem, niet in de kit.

Welk systeem je hebt, hoe je dat herkent en wat de bouwregelgeving minimaal eist, staat op ventilatie in huis; wat er gebeurt als het misgaat op vocht en schimmel in huis.

Milieu Centraal is er kort over: ventileren moet dag en nacht en het hele jaar doorgaan, ook na kierdichting, want vervuilde, vochtige lucht zorgt voor schimmels en houtrot (ventilatieroosters altijd open, mechanische ventilatie altijd aan, dag en nacht, het hele jaar) ^{(bron: Milieu Centraal, per september 2026)}. Roosters gaan dus open en blijven open, en een mechanische afzuiging blijft aan. Lucht die door een rooster binnenkomt is geregelde lucht; lucht die door een kier kwam, was toeval.

Of het genoeg is, hoef je niet te raden. Een CO₂-meter met vochtmeting, of een losse hygrometer, in de woonkamer en de slaapkamers geeft het antwoord: CO₂ tot 750 ppm is goed, boven 1200 ppm is de ventilatie onvoldoende; luchtvochtigheid ideaal tussen 40 en 70% (meet in de woonkamer en de slaapkamers; 750 tot 1200 ppm kan beter) ^{(bron: Milieu Centraal, per september 2026)}. Een te hoge luchtvochtigheid of muffe lucht wijst volgens Milieu Centraal op te weinig ventilatie of op een ander probleem, zoals schimmel. Blijft hij hoog met open roosters en werkende afzuiging, zoek dan verder dan de kieren.

Schimmel die op één plek terugkomt, zoals achter een kast tegen de buitenmuur, is meestal een koude plek en geen ventilatievraag alleen; waarom dat zo is en wat je eraan doet, staat bij schimmel achter de kast op de pagina over vocht en schimmel in huis. Welk ventilatiesysteem je hebt en hoe je controleert of het werkt, staat op ventilatie in huis.

Een open verbrandingstoestel zuigt lucht uit de ruimte aan, verbrandt die en voert de rookgassen af via een kanaal dat op natuurlijke trek werkt. Die trek bestaat alleen als er evenveel lucht de ruimte in kan als er door het kanaal naar buiten gaat. Sluit je de kieren, dan komt er minder lucht binnen, ontstaat er onderdruk, en kan de trek omkeren: rookgassen komen dan de kamer in. Ook een afzuigkap of een mechanische afzuiging in een dichte woning kan die onderdruk veroorzaken. Onvolledige verbranding levert koolmonoxide, een gas dat je niet ruikt en dat dodelijk kan zijn.

De veilige weg is een gesloten toestel dat zijn lucht van buiten haalt en zijn rookgassen via een eigen kanaal afvoert; een hr-ketel werkt zo. Blijft er een open toestel staan, dan hoort daar een permanente luchttoevoer bij die je niet dichtmaakt, en een koolmonoxidemelder in de ruimte van het toestel. Werk aan gasverbrandingsinstallaties mag alleen door een daarvoor gecertificeerd bedrijf worden gedaan; de Rijksoverheid legt uit hoe je koolmonoxidevergiftiging voorkomt. Wie een oude geiser of gaskachel heeft, weet na het lezen van deze alinea welke maatregel eerst komt.

Kierdichting is de isolatiemaatregel die een huurder vrijwel volledig zelf kan uitvoeren. Tochtstrips, een brievenbusborstel, kit rond doorvoeren, een geïsoleerd kruipluik en zolderluik en een verwijderbare schoorsteenafsluiter zijn kleine, omkeerbare ingrepen die de woning niet veranderen en bij vertrek verwijderd of achtergelaten kunnen worden. De verhuurder is verantwoordelijk voor de schil, dus voor verrotte dorpels, lekkende kozijnen en de dakaansluiting; meld die als onderhoudsgebrek.

Ook voor de huurder geldt de ventilatievoorwaarde onverkort: roosters open, afzuiging aan, en bij een geiser of gaskachel geen kier dichten die de luchttoevoer van het toestel was. Wat een huurder verder nog kan doen aan verwarming, glas en gedrag staat op de pagina over de huurwoning.

De hele lijst staat op huurwoning verduurzamen: wat kun je zelf doen.