Kierdichting en luchtdichtheid: waar het lekt, en wat de ventilatie moet overnemen

Tochtstrips horen in de sponning van een bewegend deel, een raam of een deur, waar ze de naad afsluiten als het deel dicht is. Ze bestaan in schuim, rubber en borstel; schuim is het goedkoopst en het snelst versleten, rubber (EPDM) gaat langer mee en veert terug, borstels passen bij schuivende delen en brievenbussen. Een strip die te dik is houdt het raam open en werkt averechts; meet de naad met een strookje karton voordat je koopt.

Kit hoort in vaste naden die niet bewegen: tussen kozijn en muur, rond doorvoeren, langs de plint. Gebruik een overschilderbare, blijvend elastische kit; siliconenkit laat zich niet overschilderen en hecht slecht op hout dat later geverfd wordt. Purschuim vult grote gaten rond leidingen en achter de meterkast, maar is niet luchtdicht als het niet wordt afgewerkt: schuim dat is uitgehard en afgesneden heeft open cellen aan het snijvlak en moet met kit of tape worden afgesloten. Voor de aansluiting van isolatie op kozijnen en doorvoeren bestaan luchtdichte tapes en manchetten; dat is werk voor wie het dak of de vloer isoleert.

Bij een blowerdoortest wordt een ventilator in een deur- of raamopening gespannen die de woning op een gestandaardiseerd drukverschil met buiten brengt. Uit de hoeveelheid lucht die de ventilator daarvoor moet verplaatsen volgt een kengetal voor de luchtdichtheid van de hele woning, en dat getal is bruikbaar om te vergelijken met de eis bij nieuwbouw of met dezelfde woning vóór en na het werk.

Praktischer dan het kengetal is wat je tijdens de test ziet: bij onderdruk stroomt buitenlucht door elke kier naar binnen en die stromen voel je met de hand, maak je zichtbaar met een rookstaafje of leg je vast met een warmtebeeldcamera als koude banen. Laat de test daarom doen terwijl de constructie nog open ligt en herstel eenvoudig is, want een meting bij oplevering is een rapportcijfer en een meting tijdens het werk een werklijst. Voor een bestaande woning zonder verbouwing is een test vooral zinvol als er onverklaarbare tocht of een onverklaarbaar hoog verbruik is; de plekken in de tabel hierboven vind je zonder ventilator.

De meting en de warmtebeeldcamera staan verder uitgelegd bij de begrippen blowerdoortest en thermografie.

Waterdamp van douchen, koken, wassen en ademen moet de woning uit, anders stijgt de luchtvochtigheid tot de damp neerslaat op de koudste plek: het raam, een koudebrug, de hoek achter de kast. In een oude, tochtige woning verdween die damp via de kieren. Na kierdichting is dat pad weg, en dan moet het ventilatiesysteem het alleen doen. Heeft de woning natuurlijke toevoer via roosters in de kozijnen en afvoer via een afzuigunit of schachten, dan moeten die roosters open en die afvoer werken. Zijn er geen roosters, dan is kierdichting het moment om ze te laten plaatsen, niet om ze over te slaan.

De volgorde is dus: bepaal welk ventilatiesysteem je hebt, controleer of het werkt en of de roosters open zijn, en maak dan de kieren dicht. Een dichtere woning met werkende ventilatie is comfortabeler, gezonder en goedkoper dan een tochtige; een dichtere woning zonder werkende ventilatie is een vochtprobleem in wording. Het verschil zit in het systeem, niet in de kit.

Welk systeem je hebt, hoe je dat herkent en wat de bouwregelgeving minimaal eist, staat op ventilatie in huis; wat er gebeurt als het misgaat op vocht en schimmel in huis.

Een open verbrandingstoestel zuigt lucht uit de ruimte aan, verbrandt die en voert de rookgassen af via een kanaal dat op natuurlijke trek werkt. Die trek bestaat alleen als er evenveel lucht de ruimte in kan als er door het kanaal naar buiten gaat. Sluit je de kieren, dan komt er minder lucht binnen, ontstaat er onderdruk, en kan de trek omkeren: rookgassen komen dan de kamer in. Ook een afzuigkap of een mechanische afzuiging in een dichte woning kan die onderdruk veroorzaken. Onvolledige verbranding levert koolmonoxide, een gas dat je niet ruikt en dat dodelijk kan zijn.

De veilige weg is een gesloten toestel dat zijn lucht van buiten haalt en zijn rookgassen via een eigen kanaal afvoert; een hr-ketel werkt zo. Blijft er een open toestel staan, dan hoort daar een permanente luchttoevoer bij die je niet dichtmaakt, en een koolmonoxidemelder in de ruimte van het toestel. Werk aan gasverbrandingsinstallaties mag alleen door een daarvoor gecertificeerd bedrijf worden gedaan; de Rijksoverheid legt uit hoe je koolmonoxidevergiftiging voorkomt. Wie een oude geiser of gaskachel heeft, weet na het lezen van deze alinea welke maatregel eerst komt.

Kierdichting is de isolatiemaatregel die een huurder vrijwel volledig zelf kan uitvoeren. Tochtstrips, een brievenbusborstel, kit rond doorvoeren, een geïsoleerd kruipluik en zolderluik en een verwijderbare schoorsteenafsluiter zijn kleine, omkeerbare ingrepen die de woning niet veranderen en bij vertrek verwijderd of achtergelaten kunnen worden. De verhuurder is verantwoordelijk voor de schil, dus voor verrotte dorpels, lekkende kozijnen en de dakaansluiting; meld die als onderhoudsgebrek.

Ook voor de huurder geldt de ventilatievoorwaarde onverkort: roosters open, afzuiging aan, en bij een geiser of gaskachel geen kier dichten die de luchttoevoer van het toestel was. Wat een huurder verder nog kan doen aan verwarming, glas en gedrag staat op de pagina over de huurwoning.

De hele lijst staat op huurwoning verduurzamen: wat kun je zelf doen.