Begrippen over zonnepanelen en zonnewarmte

Alle begrippen op deze pagina

Wp en kWpwattpiek en kilowattpiek

Wattpiek (Wp) is de eenheid voor het piekvermogen van een zonnepaneel, het gelijkstroomvermogen dat het paneel levert onder standaardtestcondities in het laboratorium, en kilowattpiek (kWp) is diezelfde eenheid waarin de omvang van een complete installatie wordt uitgedrukt.

Wattpiek is een vermogen en geen opbrengst: het zegt hoe sterk een paneel is op het testmoment en niets over het aantal kilowattuur dat er in een Nederlands jaar uit komt. Wat een installatie werkelijk levert volgt pas uit het piekvermogen samen met de oriëntatie, de hellingshoek, de schaduw en de temperatuur op het dak, dus een offerte die alleen het paneelvermogen noemt is onvolledig. Let er bij het vergelijken van offertes op dat je dezelfde grootheid naast elkaar legt, het vermogen per paneel in Wp of het systeemvermogen in kWp, want twee voorstellen met evenveel panelen kunnen een verschillend systeemvermogen hebben.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Standaardtestcondities (STC), Specifieke opbrengst, Omvormerverhouding (DC/AC-ratio), Hellingshoek, kW en kWh

Ook gezocht als: Wp, wattpiek, kWp, kilowattpiek, piekvermogen, paneelvermogen, systeemvermogen

Standaardtestcondities (STC)Standard Test Conditions

Standaardtestcondities zijn de genormeerde laboratoriumomstandigheden, een vaste lichtintensiteit, een vaste celtemperatuur en een vastgelegd lichtspectrum, waaronder het vermogen van een zonnepaneel in wattpiek wordt gemeten zodat panelen van verschillende fabrikanten vergelijkbaar zijn.

STC is een meetafspraak en geen weersvoorspelling: op een zonnige dag wordt een paneel op het dak warmer dan de celtemperatuur waarbij het is beproefd, en omdat het vermogen van silicium daalt naarmate de cel opwarmt levert het paneel op zulke momenten minder dan het etiket belooft. Op de datasheet staat daarvoor de temperatuurcoëfficiënt, uitgedrukt in procent per graad Celsius, en bij het vergelijken van panelen is die vaak veelzeggender dan een klein verschil in wattpiek. Sommige fabrikanten vermelden daarnaast het vermogen bij een realistischer bedrijfstemperatuur, en dat getal beschrijft een zomerse middag eerlijker dan de STC-waarde.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Wp en kWp, Celtechnologie: PERC, TOPCon en HJT, Specifieke opbrengst, Bifaciaal paneel

Ook gezocht als: STC, standard test conditions, standaard testcondities, testcondities, nominaal vermogen

Specifieke opbrengst

De specifieke opbrengst is de jaarlijkse elektriciteitsproductie van een zonne-installatie gedeeld door het piekvermogen van die installatie, uitgedrukt in kilowattuur per kilowattpiek per jaar, waarmee daken en systemen van verschillende omvang onderling vergelijkbaar worden.

De specifieke opbrengst is het kengetal waarmee een installateur van kilowattpiek naar een verwachte jaaropbrengst rekent, en dus de plek waar een offerte optimistisch kan worden zonder dat het opvalt. Vraag daarom welke specifieke opbrengst is gebruikt en op welke aannames die rust, want oriëntatie, hellingshoek, schaduw, de verliezen in omvormer en bekabeling en de vervuiling van het glas zitten er allemaal in verwerkt. Twee offertes voor hetzelfde dak die uiteenlopende jaaropbrengsten beloven, verschillen bijna altijd in deze aanname en niet in de hardware. Reken het voor je eigen dak na met de rekenhulp op de zonnepanelenpagina, waar elke aanname en elke coëfficiënt zichtbaar is.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Wp en kWp, Oriëntatie en azimut, Hellingshoek, Schaduw en het string-effect

Ook gezocht als: kWh per kWp, specific yield, opbrengstfactor, jaaropbrengst per kWp

Oriëntatie en azimut

De oriëntatie van een zonnepaneel is de kompasrichting waarin het paneelvlak kijkt, en de azimut is diezelfde richting uitgedrukt als hoek ten opzichte van een afgesproken referentierichting, in Nederlandse rekentools doorgaans het zuiden en in internationale software vaak het noorden.

Een zuidgericht vlak vangt over een heel jaar de meeste zonne-energie op, terwijl een oost-westopstelling de productie verdeelt over ochtend en avond en daardoor beter aansluit op wat er in huis wordt verbruikt. Dat verschil weegt zwaarder naarmate de salderingsregeling afloopt, omdat een kilowattuur dat je zelf gebruikt dan meer waard is dan een kilowattuur dat het net op gaat: een dak dat over het jaar minder produceert kan financieel gunstiger uitpakken. Controleer bij het lezen van een berekening welke referentierichting is aangehouden, want dezelfde azimutwaarde betekent in de ene tool zuid en in de andere noord.

Zonnepanelen voor je woningNet zonnepanelen: thuisbatterij of niet?

Zie ook: Hellingshoek, Specifieke opbrengst, Zelfconsumptie, Salderingsregeling

Ook gezocht als: azimut, azimuth, orientatie, windrichting dak, zuid oost west

Hellingshoek

De hellingshoek is de hoek tussen het paneelvlak en het horizontale vlak, waarbij een plat neergelegd paneel de kleinste hoek heeft en een paneel tegen een gevel de grootste.

De hellingshoek bepaalt hoe schuin het zonlicht invalt en daarmee hoeveel er per jaar wordt opgevangen, maar rond het optimum verloopt die curve vlak, zodat een dak dat niet ideaal ligt vrijwel altijd nog steeds de moeite waard is. Een steilere opstelling vangt relatief meer van de lage winterzon en spoelt zichzelf schoner met regen, een vlakkere opstelling verschuift de opbrengst naar de zomer. Op een plat dak is de hoek bovendien een ruimtevraagstuk, want hoe steiler de rijen staan hoe meer onderlinge afstand nodig is om schaduw van de ene rij op de volgende te voorkomen: een vlakkere opstelling levert per paneel minder en per dak soms meer. Voor panelen op een schuin dak geldt vergunningvrij plaatsen in de regel alleen wanneer ze in het dakvlak liggen en dezelfde hellingshoek hebben als het dak, en bij een monument of een beschermd stadsgezicht gelden hoe dan ook aanvullende eisen, dus controleer dat vooraf bij je gemeente.

Zonnepanelen voor je woningMonument of beschermd stadsgezicht verduurzamen

Zie ook: Oriëntatie en azimut, Schaduw en het string-effect, Dakbelasting en ballast, Specifieke opbrengst

Ook gezocht als: dakhelling, inclinatie, tilt, hoek zonnepanelen

Schaduw en het string-effect

Het string-effect is het verschijnsel dat zonnepanelen die in serie zijn geschakeld dezelfde stroom voeren, waardoor schaduw op een enkel paneel de opbrengst van de hele reeks terugbrengt en dus verder reikt dan het beschaduwde paneel zelf.

Panelen bevatten bypassdiodes die een beschaduwde celgroep overbruggen, wat de schade beperkt zonder haar op te heffen, want de overbrugde celgroep levert op dat moment niets. Schaduw is bovendien seizoensgebonden: de winterzon staat laag, en een schoorsteen, dakkapel of boom die in juni niets doet legt in december een streep over het dak, dus laat een schaduwanalyse over het hele jaar maken en beoordeel het dak niet op het moment van de opname. Vermogensoptimizers en micro-omvormers halen de koppeling tussen panelen weg en beperken zo het verlies, maar ze maken geen licht: een structureel beschaduwd dakvlak blijft een slecht dakvlak, en het eerlijke advies is dan minder panelen te leggen of ze op een ander vlak te plaatsen.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Power optimizer, Micro-omvormer, String-omvormer, MPPT, Specifieke opbrengst

Ook gezocht als: schaduw, beschaduwing, string effect, bypassdiode, stringverlies

String-omvormer

Een string-omvormer is een centraal apparaat dat de gelijkstroom van een of meer in serie geschakelde reeksen zonnepanelen, de strings, omzet naar wisselstroom voor de huisinstallatie en het net.

Een string-omvormer is de eenvoudigste en meestal goedkoopste opzet, met alle elektronica op een bereikbare plek in huis en zonder actieve onderdelen op het dak. De keerzijde is dat de panelen binnen een string aan elkaar vastzitten, zodat verschillen in schaduw, vervuiling of oriëntatie de hele reeks omlaagtrekken, en dat het apparaat het enkele punt is waarop de complete installatie stilvalt. De omvormer is doorgaans het onderdeel dat als eerste wordt vervangen, dus vraag naar de garantietermijn en naar de plek waar hij komt te hangen: hij maakt warmte en een licht zoemend geluid en hoort niet aan een slaapkamerwand.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Micro-omvormer, Power optimizer, MPPT, Omvormerverhouding (DC/AC-ratio), Productgarantie en installatiegarantie

Ook gezocht als: omvormer, stringomvormer, string inverter, inverter, centrale omvormer

Micro-omvormer

Een micro-omvormer is een kleine omvormer die achter een afzonderlijk zonnepaneel wordt gemonteerd en de gelijkstroom van dat ene paneel direct op het dak naar wisselstroom omzet.

Doordat elk paneel zijn eigen werkpunt volgt, werkt een paneel in de schaduw de rest van de installatie niet tegen, en levert het systeem meetgegevens per paneel waarmee een storing meteen te herleiden is. Er ligt bovendien geen hoge gelijkspanning op het dak, wat de bekabeling en de brandveiligheid eenvoudiger maakt. Daar staat tegenover dat de elektronica op het warmste en slechtst bereikbare deel van het huis zit, dus een defect betekent het dak op, en de kosten per wattpiek liggen hoger dan bij een string-omvormer: de opzet verdient zichzelf vooral terug op daken met wisselende oriëntatie of met schaduw die je niet kunt wegnemen.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: String-omvormer, Power optimizer, Schaduw en het string-effect, MPPT

Ook gezocht als: micro-omvormers, micro inverter, omvormer per paneel, AC-paneel

Power optimizer

Een power optimizer is een gelijkstroomregelaar die achter een afzonderlijk zonnepaneel wordt gemonteerd en dat paneel op zijn eigen optimale werkpunt houdt, waarna een gewone string-omvormer de omzetting naar wisselstroom verzorgt.

Een power optimizer is de tussenweg tussen een kale string en micro-omvormers: het verlies van een beschaduwd of vervuild paneel blijft lokaal, en veel systemen kunnen de spanning op het dak per paneel afschakelen, wat bij een brand relevant is. De prijs daarvan is dat er meer apparatuur op het dak zit die kan falen en dat optimizers en omvormer in de meeste systemen alleen binnen hetzelfde merk samenwerken, waardoor je bij een vervanging aan dat merk vastzit. Laat in de offerte vastleggen of alle panelen een optimizer krijgen of alleen de beschaduwde, want dat scheelt in prijs en bepaalt wat je later nog kunt uitbreiden.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: String-omvormer, Micro-omvormer, MPPT, Schaduw en het string-effect

Ook gezocht als: optimizer, vermogensoptimalisator, DC-optimizer, moduleoptimalisatie

MPPTMaximum Power Point Tracking

MPPT is de regeltechniek waarmee een omvormer of optimizer de spanning van de aangesloten zonnepanelen voortdurend bijstelt, zodat de panelen op elk moment het hoogst mogelijke vermogen leveren bij de lichtsterkte en celtemperatuur van dat moment.

Het optimale werkpunt van een paneel verschuift continu met licht en temperatuur, dus zonder deze regeling zou een installatie het grootste deel van de dag naast haar maximum draaien. Praktisch bepalend is het aantal MPPT-ingangen van de omvormer, want panelen op dezelfde ingang worden samen geregeld: dakvlakken met een verschillende oriëntatie of hellingshoek horen daarom op afzonderlijke ingangen, anders trekt het ene vlak het andere omlaag. Let daarnaast op het spanningsbereik van elke ingang, want een string die te kort is haalt bij weinig licht het startpunt van de omvormer niet en levert dan nog niets, terwijl een string die te lang is op een koude heldere ochtend juist boven de maximale ingangsspanning kan uitkomen, omdat de spanning van een paneel stijgt naarmate de cel kouder is.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: String-omvormer, Power optimizer, Omvormerverhouding (DC/AC-ratio), Oriëntatie en azimut

Ook gezocht als: MPP, maximum power point, MPPT-ingang, tracker, werkpunt paneel

Omvormerverhouding (DC/AC-ratio)

De omvormerverhouding, ook DC/AC-ratio genoemd, is het piekvermogen van de zonnepanelen in kilowattpiek gedeeld door het nominale wisselstroomvermogen van de omvormer in kilowatt.

Panelen halen hun piekvermogen in Nederland zelden, omdat daarvoor de lichtintensiteit en de lage celtemperatuur van de standaardtestcondities tegelijk nodig zijn, dus een omvormer die kleiner is dan het paneelvermogen is een bewuste en gebruikelijke keuze: hij werkt daardoor vaker in zijn efficiënte bereik en kost minder. Te ver doorvoeren heeft wel een prijs, want op de helderste momenten kapt de omvormer het teveel af, en dat zijn precies de uren waarin je een thuisbatterij zou vullen of een elektrische auto zou laden. Vraag de installateur welke verhouding hij aanhoudt en waarom, en controleer of het aangesloten paneelvermogen binnen de maximaal toegestane gelijkstroomingang van de omvormer blijft, want die grens staat in de handleiding en raakt de garantie.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Clipping, Wp en kWp, String-omvormer, MPPT, Standaardtestcondities (STC)

Ook gezocht als: DC/AC-ratio, omvormer verhouding, oversizing, onderdimensionering omvormer

Clipping

Clipping is het afkappen van vermogen door de omvormer: zodra de panelen meer gelijkstroomvermogen aanbieden dan de omvormer aan wisselstroom kan afgeven, blijft de omvormer op zijn maximum staan en wordt het meerdere niet omgezet.

Clipping treedt alleen op in de helderste uren rond het midden van de dag en kost daardoor veel minder jaaropbrengst dan de afgekapte piek suggereert, wat verklaart waarom een bewust kleinere omvormer meestal voordeliger is dan een ruimere. Het wordt pas een echt verlies wanneer die middaguren voor jou de waardevolste zijn, bijvoorbeeld omdat je dan je auto laadt of een batterij vult, want dan koop je met een grotere omvormer precies de uren terug die je gebruikt. Verwar clipping niet met een omvormer die uitvalt doordat de netspanning te hoog oploopt, want dat is geen ontwerpkeuze van je installateur maar een netprobleem dat je bij je netbeheerder meldt.

Zonnepanelen voor je woningElektrische auto en zonnepanelen thuis laden

Zie ook: Omvormerverhouding (DC/AC-ratio), Terugleverpiek en middagpiek, Zelfconsumptie, Netcongestie

Ook gezocht als: clippen, afkappen, begrenzing omvormer, AC-begrenzing

Monokristallijn en polykristallijn

Monokristallijne zonnecellen worden gezaagd uit een enkel siliciumkristal en zijn te herkennen aan hun egale zwarte kleur, terwijl polykristallijne cellen uit gegoten silicium met veel kristalkorrels bestaan en een blauw gespikkeld uiterlijk hebben.

Het verschil tussen monokristallijn en polykristallijn gaat vooral over vermogen per vierkante meter: monokristallijn haalt met dezelfde oppervlakte meer wattpiek, en dat telt alleen wanneer het dakoppervlak de beperkende factor is. Vrijwel alle panelen die nu voor woningen worden aangeboden zijn monokristallijn, dus polykristallijn in een recente offerte wijst vaak op oudere voorraad: vraag dan naar het productiejaar van de panelen en naar de resterende garantietermijn. Voor de rest van de installatie maakt de kristalstructuur weinig uit, want de schaduw, de oriëntatie en de kwaliteit van de montage bepalen het resultaat sterker dan de celsoort.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Celtechnologie: PERC, TOPCon en HJT, Wp en kWp, Bifaciaal paneel, Degradatie en vermogensgarantie

Ook gezocht als: mono, poly, polykristallijn, multikristallijn, monokristallijne panelen

Celtechnologie: PERC, TOPCon en HJT

PERC, TOPCon en HJT zijn opeenvolgende bouwwijzen van de siliciumcel die de verliezen aan de achterzijde en bij de contacten steeds verder terugdringen: PERC voegt een passiverende laag aan de achterkant toe, TOPCon legt daar een dun tunneloxide met een gedoteerde siliciumlaag overheen, en HJT combineert de kristallijne wafer met dunne lagen amorf silicium.

De nieuwere bouwwijzen, TOPCon en HJT, hebben doorgaans een gunstiger temperatuurcoëfficiënt en een tragere degradatie, wat betekent dat ze op warme dagen en na vele jaren relatief beter presteren dan oudere PERC-cellen. Daarnaast bestaan achtercontactcellen, in offertes vaak IBC genoemd, waarbij alle contacten aan de achterzijde zitten zodat de voorkant geen contactvingers heeft en het paneel egaal zwart oogt. In een offerte is het acroniem zelf weinig waard: beoordeel de cijfers waaraan de fabrikant zich bindt, namelijk het gegarandeerde restvermogen aan het eind van de garantieperiode en de temperatuurcoëfficiënt op de datasheet, want die zijn afdwingbaar en een naam niet. Voor een gemiddeld Nederlands dak wegen schaduw, oriëntatie en montagekwaliteit bovendien zwaarder dan het verschil tussen deze celtypen, dus laat een merkvoorkeur de plaatsing niet bepalen.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Monokristallijn en polykristallijn, Standaardtestcondities (STC), Degradatie en vermogensgarantie, Bifaciaal paneel

Ook gezocht als: PERC, TOPCon, HJT, heterojunctie, IBC, achtercontactcel, celtechniek

Bifaciaal paneel

Een bifaciaal zonnepaneel zet ook licht om dat op de achterzijde valt, doordat de cel aan beide kanten gevoelig is en de achterkant uit glas of een lichtdoorlatende folie bestaat in plaats van een dichte achterplaat.

De meeropbrengst van een bifaciaal paneel komt uit gereflecteerd en diffuus licht dat van onderaf op de achterzijde valt, dus zij hangt af van wat er onder het paneel ligt en van de ruimte tussen paneel en ondergrond: op een licht plat dak met een vrije opstelling valt er iets te halen, op een schuin pannendak waar het paneel vlak boven donkere dakbedekking ligt vrijwel niets. Het wattpiekgetal op de datasheet slaat op de voorzijde, dus elke bifaciale meeropbrengst in een offerte is een aanname over de reflectie van jouw dak en hoort als aanname te worden onderbouwd. Bifaciale panelen zijn bovendien meestal van glas-glas en daarmee zwaarder dan gewone panelen, wat de draagkracht van de dakconstructie tot een expliciet aandachtspunt maakt.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Dakbelasting en ballast, Wp en kWp, Opdak- en indakmontage, Standaardtestcondities (STC)

Ook gezocht als: bifaciale panelen, dubbelzijdig paneel, glas-glas paneel, albedo

Degradatie en vermogensgarantie

Degradatie is de geleidelijke, onomkeerbare afname van het vermogen van een zonnepaneel naarmate het ouder wordt, en de vermogensgarantie is de belofte van de fabrikant dat het paneel na een genoemd aantal jaren nog een genoemd deel van zijn oorspronkelijke vermogen levert.

Een vermogensgarantie beschrijft een ondergrens en geen verwachting: fabrikanten rekenen doorgaans met een grotere terugval in het eerste jaar, veroorzaakt door lichtgeïnduceerde degradatie, en daarna met een vaste jaarlijkse afname, en beide percentages staan op de datasheet. Een claim is in de praktijk pas iets waard als de fabrikant nog bestaat, als de terugval meetbaar is aangetoond en als iemand het dak op gaat, want een vervangend paneel is meestal gedekt en het meten, demonteren en monteren vaak niet. Vraag daarom hoe een garantiegeval wordt afgehandeld en wie het arbeidsloon draagt, en bewaar de leveringsbon met de serienummers, omdat een claim zonder die administratie jaren later kansloos is.

Zonnepanelen voor je woning

Zie ook: Productgarantie en installatiegarantie, Celtechnologie: PERC, TOPCon en HJT, Standaardtestcondities (STC), Specifieke opbrengst

Ook gezocht als: opbrengstgarantie, vermogensgarantie, lineaire garantie, LID, veroudering panelen

Productgarantie en installatiegarantie

De productgarantie dekt fabricagefouten in het paneel of de omvormer zelf en komt van de fabrikant, terwijl de installatiegarantie het werk van de installateur dekt: de montage, de bekabeling, de dakdoorvoeren en de waterdichtheid van het dak.

De productgarantie en de installatiegarantie komen van verschillende partijen, en dat verschil merk je pas bij een storing, want een fabrikant stuurt een vervangend onderdeel en wie de steiger, het dakwerk en de uren betaalt staat in het contract met de installateur. Vraag daarom om beide termijnen op papier, inclusief wat er gebeurt wanneer de installateur ophoudt te bestaan, en let erop dat lekkage rond een dakdoorvoer bij de installateur hoort en niet bij de paneelfabrikant. Een garantie is verder zoveel waard als de partij die haar afgeeft, dus de continuïteit van het bedrijf is een reële afweging naast de prijs, ook wanneer de voorwaarden op papier gelijk lijken.

Zonnepanelen voor je woningInstallateur zelf controleren

Zie ook: Degradatie en vermogensgarantie, Opdak- en indakmontage, String-omvormer

Ook gezocht als: garantie zonnepanelen, fabrieksgarantie, montagegarantie, installatiegarantie

Opdak- en indakmontage

Bij opdakmontage liggen de zonnepanelen op een frame boven de bestaande dakbedekking, die intact blijft, en bij indakmontage vervangen de panelen een deel van die dakbedekking en vormen zij zelf het waterkerende vlak.

Opdak is de standaard, omdat het dak waterdicht blijft zoals het is, het paneel aan de achterzijde door langsstromende lucht wordt gekoeld en een defect paneel eenvoudig te wisselen is. Indak ligt vlak in het dakvlak en oogt daardoor rustiger, wat bij welstand of in een beschermd stadsgezicht het verschil kan maken, maar het systeem is duurder, de panelen worden warmer doordat de ventilatie erachter beperkt is, en elk lek is meteen een dakprobleem. Kies indak dus om esthetische of vergunningtechnische redenen en niet vanwege de opbrengst, en laat bij beide varianten zwart op wit zetten wie verantwoordelijk is voor de waterdichtheid van het dak.

Zonnepanelen voor je woningMonument of beschermd stadsgezicht verduurzamen

Zie ook: Dakbelasting en ballast, Hellingshoek, Productgarantie en installatiegarantie, Bifaciaal paneel

Ook gezocht als: opdak, indak, indaksysteem, dakintegratie, geïntegreerde panelen

Dakbelasting en ballast

Dakbelasting is het extra gewicht dat panelen, montagesysteem en eventuele ballast permanent op de dakconstructie leggen, uitgedrukt in kilogram per vierkante meter, en ballast is het gewicht dat op een plat dak wordt aangebracht om de opstelling tegen windkrachten op haar plaats te houden.

Op een schuin pannendak is het eigen gewicht meestal het kleinste vraagstuk en is windzuiging langs dakranden en nok maatgevend, dus de bevestiging in de onderliggende dakconstructie bepaalt of een opstelling blijft liggen. Op een plat dak is het omgekeerd, want daar houdt ballast de opstelling op haar plaats, en juist die ballast kan een lichte dakconstructie of een oud houten dakbeschot overvragen: dat vraagt om een berekening door een constructeur en niet om een vuistregel van de verkoper. Vraag in elke offerte om die constructieve onderbouwing en naar de resterende levensduur van de dakbedekking, want panelen op een dak dat binnen afzienbare tijd wordt vervangen betekent later demonteren en opnieuw monteren, en die kostenpost staat zelden in de eerste offerte.

Zonnepanelen voor je woningAppartement met VvE verduurzamen

Zie ook: Opdak- en indakmontage, Bifaciaal paneel, Hellingshoek

Ook gezocht als: ballast, windbelasting, constructieve toets, draagkracht dak, dakconstructie

Zonneboiler

Een zonneboiler is een installatie die met een zonnecollector op het dak water verwarmt en die warmte opslaat in een geïsoleerd voorraadvat, waarbij een naverwarmer, meestal de cv-ketel of een elektrisch element, bijspringt zodra de zon te weinig levert.

Een zonneboiler levert warmte en geen stroom, en hij wordt gedimensioneerd op het warmwaterverbruik van het huishouden en niet op de beschikbare dakruimte, want een te groot vat staat het grootste deel van het jaar te wachten en verliest ondertussen warmte. Het systeem concurreert bovendien om hetzelfde dakvlak als zonnepanelen, en wanneer een warmtepomp het tapwater al maakt is de meerwaarde beperkt, dus de volgorde van je plannen bepaalt of dit een verstandige investering is. Het vat vraagt daarnaast aandacht voor legionellapreventie en het systeem periodiek onderhoud aan de collectorvloeistof, dus reken die terugkerende kosten mee in plaats van alleen de aanschaf. Voor een zonneboiler bestaat subsidie via de ISDE met eisen aan het toestel en aan de jaarlijkse opbrengst, en die bedragen en voorwaarden wijzigen periodiek: controleer de actuele regeling bij RVO voordat je opdracht geeft.

Zonneboilers: wanneer zonnewarmte loontWarmtepompen: hoe ze werken

Zie ook: Vlakkeplaatcollector, Vacuümbuiscollector, Stagnatie bij een zonneboiler, Warmtapwatervat en CW-klasse, Legionellapreventie bij een warmtepompboiler, ISDE

Ook gezocht als: zonnewarmte, thermische zonne-energie, zonnecollector, zonneboilercombi

Vlakkeplaatcollector

Een vlakkeplaatcollector is een zonnecollector waarin een donkere absorberplaat met daaraan bevestigde vloeistofbuizen in een geïsoleerde kast achter glas ligt, zodat de opgevangen zonnewarmte via de vloeistof naar het voorraadvat wordt afgevoerd.

De vlakkeplaatcollector is het robuuste en gangbare type voor tapwater in Nederlandse woningen: eenvoudig van opbouw, weinig kwetsbare onderdelen en goedkoper per vierkante meter dan een vacuümbuiscollector. Het rendement zakt naarmate het temperatuurverschil tussen absorber en buitenlucht groter wordt, dus dit type komt het best tot zijn recht bij tapwaterverwarming in het zonrijke deel van het jaar en minder wanneer er midden in de winter een hoge temperatuur wordt gevraagd. Let bij de plaatsing op hetzelfde als bij zonnepanelen, namelijk oriëntatie, hellingshoek en schaduw, en op het gewicht van een gevulde collector op de dakconstructie.

Zonneboilers: wanneer zonnewarmte loont

Zie ook: Zonneboiler, Vacuümbuiscollector, Stagnatie bij een zonneboiler, Dakbelasting en ballast

Ook gezocht als: vlakke plaat collector, vlakkeplaat, platte collector, absorberplaat

Vacuümbuiscollector

Een vacuümbuiscollector bestaat uit glazen buizen waarin de absorber in een vacuüm is opgesloten, waardoor warmteverlies door geleiding en convectie naar de buitenlucht vrijwel wegvalt.

Doordat de isolatie van het vacuüm komt, houdt een vacuümbuiscollector haar rendement beter vast wanneer het buiten koud is of wanneer er een hoge temperatuur wordt gevraagd, wat het aantrekkelijker maakt voor toepassingen buiten gewoon tapwater. De keerzijden zijn concreet: de prijs per vierkante meter ligt hoger, sneeuw blijft langer liggen omdat het buitenoppervlak van de buis nauwelijks opwarmt, en een buis die zijn vacuüm verliest presteert stil en onopgemerkt slechter. De stagnatietemperatuur ligt bovendien hoger dan bij een vlakke plaat, wat zwaardere eisen stelt aan de vloeistof, de expansievoorziening en het onderhoud.

Zonneboilers: wanneer zonnewarmte loont

Zie ook: Vlakkeplaatcollector, Zonneboiler, Stagnatie bij een zonneboiler

Ook gezocht als: vacuumbuis, vacuumcollector, buiscollector, heatpipe collector

PVT-paneelphotovoltaïsch-thermisch paneel

Een PVT-paneel is een zonnepaneel met een warmtewisselaar aan de achterzijde die stroom opwekt en tegelijk warmte afvoert naar een vloeistofcircuit, waarbij die warmte op een lage temperatuur vrijkomt.

Het koelen van de cellen levert wat extra stroom op, omdat het vermogen van silicium daalt naarmate de cel opwarmt, en de afgevoerde warmte is te laag van temperatuur om er direct mee te verwarmen: zij wordt daarom vrijwel altijd gebruikt als bron voor een warmtepomp met een vloeistofcircuit, op de plek waar anders een bodemlus of een buitenunit de warmte levert. Dat maakt PVT een ontwerpkeuze voor het hele verwarmingssysteem en geen paneelkeuze, want het loont alleen wanneer de rest van de installatie erop is berekend, en het brengt meer leidingwerk, meer regeltechniek en meer faalpunten op het dak mee. Of en hoe een PVT-systeem onder een subsidieregeling valt hangt af van de uitvoering en van de registratie van de bijbehorende warmtepomp, dus controleer de actuele voorwaarden bij RVO voordat je erop rekent.

Zonneboilers: wanneer zonnewarmte loontWarmtepompen: hoe ze werken

Zie ook: Zonneboiler, Grond-water warmtepomp en de bodembron, Standaardtestcondities (STC), ISDE

Ook gezocht als: PVT, PV-T, hybride zonnepaneel, photovoltaïsch thermisch paneel

Stagnatie bij een zonneboiler

Stagnatie is de toestand waarin een zonnecollector zon blijft opvangen terwijl er geen warmte wordt afgenomen, bijvoorbeeld doordat het voorraadvat al op temperatuur is of de pomp stilstaat, waarna de vloeistof in de collector verdampt en de collector zijn hoogste temperatuur bereikt.

Stagnatie is een normale bedrijfstoestand en geen storing, en een goed systeem is erop ontworpen: bij een drukgevuld systeem moet het expansievat de gevormde damp kunnen opvangen, en bij een drainbacksysteem loopt de collector leeg zodra de pomp stopt, wat stagnatie van de vloeistof voorkomt maar afschot in alle leidingen eist. De rekening van herhaalde stagnatie betaalt de glycol, die onder hoge temperatuur veroudert en verzuurt, en verzuurde vloeistof tast koper en soldeerverbindingen aan. Laat daarom periodiek het vriespunt en de zuurgraad van de vloeistof meten, en vraag bij de offerte welk van beide systeemtypen wordt geleverd, want die keuze bepaalt het onderhoud voor de rest van de levensduur.

Zonneboilers: wanneer zonnewarmte loont

Zie ook: Zonneboiler, Vlakkeplaatcollector, Vacuümbuiscollector

Ook gezocht als: stagnatietemperatuur, drainback, glycol, kookpunt collector

Zelfconsumptie

Zelfconsumptie is het deel van de zelf opgewekte zonnestroom dat in de woning wordt verbruikt op het moment waarop het wordt opgewekt, in plaats van teruggeleverd aan het net.

Zolang salderen geldt wordt een teruggeleverd kilowattuur weggestreept tegen een verbruikte, al hangen de terugleverkosten die veel leveranciers rekenen wel aan de hoeveelheid die je teruglevert. Naarmate de salderingsregeling afloopt groeit het verschil tussen een zelf verbruikte en een teruggeleverd kilowattuur, en dat verschil is precies de waarde van zelfconsumptie. Het goedkoopst verhoog je haar door verbruik te verschuiven naar de uren met zon, zoals de wasmachine, het opwarmen van tapwater door de warmtepomp en het laden van een elektrische auto overdag. Hardware kopen om dit op te lossen is de duurste route en zelden de eerste stap: reken bij een thuisbatterij eerst uit welk deel van je teruglevering je werkelijk verplaatst en tegen welk prijsverschil per kilowattuur, voordat je die investering doet.

Net zonnepanelen: thuisbatterij of niet?Thuisbatterij: wat hij wel en niet doet

Zie ook: Salderingsregeling, Terugleverpiek en middagpiek, Thuisbatterij, Terugleverkosten, Dynamisch energiecontract

Ook gezocht als: eigen verbruik, eigenverbruik, zelfverbruik, direct verbruik, self consumption

Terugleverpiek en middagpiek

De terugleverpiek is het moment op een zonnige dag, rond het midden van de dag, waarop veel zonne-installaties tegelijk hun hoogste vermogen halen terwijl het verbruik in woningen laag is, zodat er collectief veel stroom het net op gaat.

Die gelijktijdigheid belast het net, en zij werkt op meerdere manieren door naar de eigenaar van een dak: veel leveranciers rekenen terugleverkosten die aan de teruggeleverde hoeveelheid hangen, de prijs op een dynamisch contract kan op zulke uren laag of negatief zijn, en de netspanning in de straat loopt op. Die oplopende netspanning is de reden dat een omvormer op de zonnigste momenten minder gaat leveren of helemaal afschakelt, want boven de toegestane netspanning mag hij niet blijven invoeden: dat is een netprobleem dat je meldt bij je netbeheerder en geen defect paneel. Netcongestie gaat over iets anders, namelijk over de transportcapaciteit van het net, en die twee worden vaak door elkaar gehaald. Een oost-westopstelling en verbruik dat je naar het midden van de dag verschuift verlagen je eigen blootstelling, en dat is goedkoper dan er apparatuur tegenaan zetten.

Zonnepanelen voor je woningThuisbatterij: wat hij wel en niet doet

Zie ook: Netcongestie, Gelijktijdigheid en piekbelasting, Terugleverkosten, Zelfconsumptie, Clipping

Ook gezocht als: middagpiek, netspanning te hoog, omvormer valt uit, terugleverpiek zonnepanelen