Begrippen over verwarmen en warmtepompen

Alle begrippen op deze pagina

COPCoefficient of Performance

De COP (coefficient of performance) is de verhouding tussen de warmte die een warmtepomp op dat moment afgeeft en de elektriciteit die hij op datzelfde moment opneemt, gemeten bij één specifiek werkpunt van bron- en aanvoertemperatuur.

Een COP zonder dat werkpunt erbij zegt niets: dezelfde machine haalt een hogere COP bij milde buitenlucht en een lage aanvoertemperatuur, en een lagere COP als het vriest of als het afgiftesysteem heet water vraagt. Datasheets vermelden daarom altijd de condities waarbij is gemeten, en twee toestellen vergelijken heeft alleen zin bij hetzelfde werkpunt. Voor je jaarrekening telt niet de COP op het gunstigste punt, maar het seizoensgemiddelde: de SCOP op papier en de SPF in de praktijk.

Warmtepompen: hoe ze werkenIs je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: SCOP, SPF, Aanvoertemperatuur, Moduleren en pendelen

Ook gezocht als: coefficient of performance, prestatiecoëfficiënt, rendement warmtepomp

SCOPSeasonal Coefficient of Performance

De SCOP is het seizoensgemiddelde van de COP: alle warmte die een warmtepomp over een volledig, genormeerd stookseizoen levert, gedeeld door alle elektriciteit die hij daarvoor gebruikt.

De SCOP telt mee wat een COP op één werkpunt verzwijgt: koude dagen, deellast en ontdooien. Hij wordt bepaald volgens een Europese testnorm bij een gestandaardiseerde klimaatzone en per temperatuurtoepassing, dus hetzelfde toestel krijgt een hogere SCOP in de lagetemperatuurtoepassing dan in de hoge, en die twee waarden naast elkaar leggen is appels met peren vergelijken. Daar zit ook de beperking: het is een labwaarde voor een genormeerd huis en een genormeerd jaar, niet voor jouw isolatie, jouw stooklijn en jouw winter.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: COP, SPF, Stooklijn en weersafhankelijke regeling, Lagetemperatuurverwarming (LTV)

Ook gezocht als: seasonal coefficient of performance, seizoensrendement, seizoens-COP

SPFSeasonal Performance Factor

De SPF is het seizoensrendement zoals het in een echte woning gemeten wordt: alle warmte die de installatie over een jaar aan de woning heeft geleverd, gedeeld door alle elektriciteit die de installatie daarvoor heeft verbruikt.

Waar de SCOP uit een genormeerde test komt, komt de SPF uit meters in jouw meterkast, inclusief circulatiepompen, ontdooien en het elektrische bijverwarmingselement. Daarom ligt de SPF van een toestel vrijwel altijd onder zijn SCOP, en dat verschil is geen bedrog maar een optelsom van systeemverliezen die in de labtest buiten beeld blijven. Let bij het vergelijken van SPF-cijfers op de systeemgrens: een SPF die alleen de compressor meet en het bijverwarmingselement weglaat, meet de verkeerde installatie. Vraag een installateur die met praktijkrendement adverteert dus welke apparaten er in de teller en de noemer zitten.

Warmtepompen

Zie ook: SCOP, COP, Elektrisch bijverwarmingselement, Ontdooicyclus

Ook gezocht als: seasonal performance factor, praktijkrendement, jaarprestatiefactor

Aanvoertemperatuur

De aanvoertemperatuur is de temperatuur van het water dat de warmteopwekker verlaat op weg naar de radiatoren, convectoren of vloerverwarming.

De aanvoertemperatuur is de belangrijkste knop aan het rendement van een warmtepomp: hoe kleiner het temperatuurverschil dat de pomp moet overbruggen tussen zijn bron en die aanvoer, hoe minder stroom hij per eenheid warmte nodig heeft. De aanvoertemperatuur kan alleen omlaag als het afgiftesysteem bij die lagere temperatuur nog genoeg warmte kwijt kan aan de kamer, en dat vraagt meer afgevend oppervlak, betere isolatie of allebei. Draai je alleen de stooklijn omlaag zonder daar iets aan te doen, dan daalt je aanvoertemperatuur en je comfort tegelijk.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?Isolatie

Zie ook: Retourtemperatuur en delta-T, Afgiftesysteem, Stooklijn en weersafhankelijke regeling, Lagetemperatuurverwarming (LTV), Rd-waarde

Ook gezocht als: aanvoer, watertemperatuur, vertrektemperatuur, flowtemperatuur

Retourtemperatuur en delta-T

De retourtemperatuur is de temperatuur van het water dat vanuit het afgiftesysteem terugkomt bij de warmteopwekker, en de delta-T is het verschil tussen de aanvoer- en de retourtemperatuur.

De delta-T laat zien hoeveel warmte het water onderweg heeft afgegeven: bij een gegeven waterdebiet bepaalt dat verschil hoeveel vermogen er daadwerkelijk in de kamers terechtkomt. De retourtemperatuur is daarmee de eerlijkste meting van je afgiftesysteem, want komt het water nog warm terug, dan raakt het zijn warmte niet kwijt in de kamer en draait de opwekker onnodig heet. Bij een HR-ketel bepaalt een lage retour of hij daadwerkelijk condenseert, bij een warmtepomp bepaalt diezelfde lage retour een groot deel van het rendement: het is dus dezelfde ingreep die beide toestellen zuiniger maakt.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: Aanvoertemperatuur, Afgiftesysteem, HR-ketel, Buffervat

Ook gezocht als: retour, delta-T, ΔT, temperatuurverschil, retourwater

Afgiftesysteem

Het afgiftesysteem is het geheel van radiatoren, convectoren of vloer- en wandverwarming dat de warmte van de opwekker aan de vertrekken afgeeft.

De maat van dat systeem bepaalt bij welke aanvoertemperatuur je woning warm wordt, en dus of een warmtepomp zuinig of duur draait. Dezelfde warmtevraag bij een lagere aanvoertemperatuur vraagt meer afgevend oppervlak: een groter paneel, een convector met ventilator of vloerverwarming. Een warmtepomp op ongewijzigde, krappe radiatoren is de klassieke teleurstelling, want dan wordt het huis niet warm, of de installateur zet de stooklijn hoog en verdwijnt precies het rendement waarvoor je de pomp kocht. Vraag daarom in elke offerte per vertrek welk element bij welke aanvoertemperatuur is doorgerekend.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?Isolatie

Zie ook: Aanvoertemperatuur, Lagetemperatuurverwarming (LTV), Lagetemperatuurradiator en convector, Warmtevraag en warmteverlies

Ook gezocht als: warmteafgiftesysteem, afgifte, radiatoren, vloerverwarming

Lagetemperatuurverwarming (LTV)Lagetemperatuurverwarming

Lagetemperatuurverwarming (LTV) is een verwarmingssysteem dat de woning ook op de koudste ontwerpdag warm houdt met een lage aanvoertemperatuur, in plaats van met heet water uit een ketel.

LTV is geen product dat je koopt maar een eigenschap van de hele keten: isolatieniveau, afgiftesysteem, waterzijdig inregelen en regeling moeten samen kloppen voordat de lage temperatuur genoeg is. Het is de voorwaarde waaronder een warmtepomp zijn rendement haalt, en daarom is de volgorde eerst isoleren, dan de afgifte vergroten en pas daarna de opwekker vervangen bijna altijd goedkoper dan andersom. Een offerte die een warmtepomp aanbiedt zonder een woord over de aanvoertemperatuur waarbij jouw huis warm wordt, gaat over een apparaat en niet over een systeem.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?Isolatie

Zie ook: Aanvoertemperatuur, Afgiftesysteem, Lagetemperatuurradiator en convector, Warmtevraag en warmteverlies, Rd-waarde

Ook gezocht als: LTV, lage temperatuur verwarming, LT-verwarming

Lagetemperatuurradiator en convector

Een lagetemperatuurradiator of convector is een afgifte-element dat zo is gedimensioneerd dat het bij een lage aanvoertemperatuur toch genoeg warmte aan de kamer afgeeft, meestal door meer oppervlak, meer lamellen of een ingebouwde ventilator.

Een ventilatorconvector blaast lucht langs de lamellen en haalt daarmee in een klein toestel het vermogen waarvoor je anders een veel grotere radiator nodig hebt, handig in een vertrek waar geen wand vrij is voor een groot paneel. De prijs is stroom voor de ventilator en hoorbaar geluid in de kamer, dus in een slaapkamer is een ruimer bemeten passieve radiator vaak de betere keuze. Vloerverwarming vraagt de laagste aanvoertemperatuur van allemaal, maar reageert traag en levert minder vermogen naarmate de vloerafwerking een hogere warmteweerstand heeft: bij dik tapijt of een isolerende ondervloer valt de afgifte tegen.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: Afgiftesysteem, Lagetemperatuurverwarming (LTV), Aanvoertemperatuur, Rd-waarde

Ook gezocht als: LT-radiator, ventilatorconvector, fancoil, wandconvector, laagtemperatuurradiator

Stooklijn en weersafhankelijke regeling

De stooklijn is de instelling die bepaalt welke aanvoertemperatuur de opwekker maakt bij welke buitentemperatuur, en een weersafhankelijke regeling is de regelaar die die stooklijn automatisch volgt met behulp van een buitenvoeler.

Een goed ingestelde stooklijn levert precies genoeg aanvoertemperatuur om het warmteverlies van dat moment te dekken, waardoor de opwekker rustig doordraait op de laagst mogelijke temperatuur. Dat is bij een HR-ketel én bij een warmtepomp de goedkoopste manier van stoken, en het is tegelijk de instelling die af fabriek het vaakst te hoog staat: hem stapsgewijs verlagen in een koude week, en pas stoppen zodra het niet meer warm genoeg wordt, kost niets. Wees voorzichtig met nachtverlaging bij een warmtepomp, want het opstoken in de ochtend vraagt juist een hogere aanvoertemperatuur en kan meer kosten dan de nacht heeft opgeleverd.

BespaartipsWarmtepompen

Zie ook: Aanvoertemperatuur, Warmtevraag en warmteverlies, Moduleren en pendelen, HR-ketel

Ook gezocht als: weersafhankelijke regeling, stooklijn instellen, buitenvoeler, weersafhankelijk regelen

Warmtevraag en warmteverlies

De warmtevraag van een woning is de warmte die je nog moet toevoeren om het binnen op temperatuur te houden: het warmteverlies door gevel, dak, vloer en ramen plus het verlies door ventilatie en infiltratie, verminderd met de warmte die de zon, de apparaten en de bewoners zelf al in huis brengen.

Een warmteverliesberekening per vertrek is het enige eerlijke fundament onder een offerte, want die bepaalt zowel het benodigde vermogen van de opwekker als het benodigde oppervlak van elk afgifte-element. Ontbreekt die berekening, dan wordt het vermogen geschat op woonoppervlak of bouwjaar, en is te groot de gebruikelijke fout, met pendelen en een lager seizoensrendement als gevolg. Isoleren en kieren dichten verlagen de warmtevraag blijvend en verkleinen daarmee de installatie die je nodig hebt: dat is de reden dat de schil vrijwel altijd vóór de opwekker komt, en niet andersom.

IsolatieIs je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: Afgiftesysteem, Moduleren en pendelen, Lagetemperatuurverwarming (LTV), Warmteterugwinning (WTW), Rd-waarde

Ook gezocht als: warmteverlies, transmissieverlies, ventilatieverlies, warmteverliesberekening

Hybride warmtepomp

Een hybride warmtepomp is een elektrische warmtepomp die samenwerkt met een cv-ketel: de warmtepomp dekt de basislast bij milde buitentemperaturen en de ketel neemt de piek op koude dagen over, en meestal ook het warme tapwater.

De aantrekkingskracht van een hybride opstelling zit in wat je niet hoeft te doen: geen nieuw afgiftesysteem, geen isolatiestap vooraf, en toch verdwijnt een deel van je gasverbruik meteen. Daar staat tegenover dat je een gasaansluiting met vastrecht houdt, twee toestellen onderhoudt, en dat de winst valt of staat met het omschakelpunt dat de installateur instelt: staat de ketel te snel bij, dan koop je een warmtepomp die je nauwelijks gebruikt. Voor een woning die nog niet op lage temperatuur warm te krijgen is, is dit de verstandige tussenstap, maar het wordt pas een stap naar volledig elektrisch als isolatie en afgifte daarna alsnog volgen.

WarmtepompenCv-ketel kapot, wat nu?

Zie ook: Lucht-water warmtepomp, HR-ketel, Stooklijn en weersafhankelijke regeling, Aardgasequivalent, ISDE

Ook gezocht als: hybride, hybride systeem, bijzetwarmtepomp

Lucht-water warmtepomp

Een lucht-water warmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht en geeft die af aan het cv-water, zodat radiatoren, convectoren of vloerverwarming de woning verwarmen en er meestal ook warm tapwater uit hetzelfde toestel komt.

Een lucht-water warmtepomp is in een bestaande woning meestal het eenvoudigst te plaatsen type, omdat er geen boring en geen bodembron nodig zijn en het bestaande waterzijdige afgiftesysteem kan blijven liggen, mits dat bij een lage aanvoertemperatuur nog genoeg warmte aan de vertrekken afgeeft. De buitenlucht als bron is meteen de zwakke plek: zowel het beschikbare vermogen als het rendement lopen terug juist wanneer het buiten het koudst is, dus hoort bij dit type altijd de vraag hoe de koudste dagen worden gedekt, met een ruimer toestel, een bijverwarmingselement of een ketel. Of een specifiek toestel voor ISDE in aanmerking komt, hangt af van de apparatenlijst en de voorwaarden van dat moment, en de bedragen wijzigen periodiek: controleer ze bij RVO.

WarmtepompenKosten en ISDE-subsidie

Zie ook: Monoblock en split, Buitenunit en binnenunit, Elektrisch bijverwarmingselement, SCOP, ISDE

Ook gezocht als: lucht/water warmtepomp, luchtwarmtepomp, all-electric warmtepomp

Lucht-lucht warmtepomp

Een lucht-lucht warmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht en blaast die rechtstreeks als warme lucht een vertrek in, zonder tussenkomst van cv-water; het is technisch dezelfde machine als een airco die ook kan verwarmen.

Omdat er geen waterzijdig systeem en geen tapwatervoorziening bij komen kijken, is een lucht-lucht warmtepomp de eenvoudigste manier om een woonkamer of een enkel vertrek elektrisch te verwarmen, en per kWh stroom levert hij meer warmte dan een elektrische kachel of een infraroodpaneel omdat hij warmte verplaatst in plaats van opwekt; hetzelfde toestel koelt in de zomer. Het verwarmt alleen daar waar de binnenunit hangt, dus slaapkamers, hal en badkamer blijven zonder extra units koud, en warm tapwater maakt het toestel niet. De koelfunctie is de verborgen kostenpost, want een systeem dat er eenmaal hangt wordt in de zomer ook gebruikt, en dat stroomverbruik komt bovenop je verwarming. Voor de buitenunit geldt bovendien dezelfde wettelijke geluidsnorm als voor die van een warmtepomp.

AircoWarmtepompen

Zie ook: Buitenunit en binnenunit, Koudemiddel en GWP, COP, Moduleren en pendelen

Ook gezocht als: lucht/lucht warmtepomp, airco met verwarmingsfunctie, splitairco, multisplit

Grond-water warmtepomp en de bodembron

Een grond-water warmtepomp onttrekt warmte aan de bodem via een gesloten lus met vloeistof, horizontaal in de tuin gelegd of verticaal in een boring, en geeft die warmte af aan het cv-water.

De bodem is een stabielere bron dan buitenlucht: de temperatuur schommelt er nauwelijks, dus het rendement zakt niet weg op de koudste dag en er is geen ontdooicyclus nodig. Daar staat tegenover dat de bron zelf de grootste kostenpost is en dat je gebonden bent aan wat de grond en de gemeente toestaan, want een boring of lussenveld vraagt ruimte en een melding of vergunning voor bodemenergie. De bron moet ook in balans blijven: onttrek je jarenlang warmte zonder in de zomer koude terug te brengen, dan koelt de bodem rond de lus af en daalt het rendement, wat precies de reden is dat passieve koeling in de zomer bij dit type geen extraatje maar onderhoud van je bron is.

WarmtepompenJaren 30-woning van het gas af

Zie ook: WKO, Lucht-water warmtepomp, SCOP, Ontdooicyclus

Ook gezocht als: bodemwarmtepomp, bodembron, bodemlus, aardwarmtepomp, gesloten bodemenergiesysteem

WKOWarmte- en koudeopslag

Warmte- en koudeopslag (WKO) is een open bodemenergiesysteem dat grondwater tussen een warme en een koude bron heen en weer pompt, zodat warmte uit de zomer in de winter wordt gebruikt en de koude uit de winter in de zomer.

WKO verplaatst echt grondwater en valt daardoor onder een provinciale vergunning, met eisen aan de energiebalans tussen beide bronnen. De schaal maakt het vrijwel altijd een collectieve voorziening voor een appartementencomplex, een blok of een wijk, en niet iets wat één rijtjeshuis aanlegt. Woon je op een WKO, dan koop je warmte van een exploitant en zit je vast aan diens tarieven, storingsdienst en onderhoud: de leveringsvoorwaarden en de afrekening zijn voor jou dan belangrijker dan de techniek onder de grond.

Appartement met VvE verduurzamen

Zie ook: Grond-water warmtepomp en de bodembron, Warmtenet (stadsverwarming)

Ook gezocht als: warmte-koudeopslag, open bodemenergiesysteem, bodemenergie, koude-warmteopslag

Monoblock en split

Bij een monoblock warmtepomp zit het complete koudemiddelcircuit in de buitenunit en loopt er alleen cv-water naar binnen, terwijl bij een split-uitvoering het koudemiddel via leidingen naar een binnenunit gaat waar de warmte pas aan het water wordt overgedragen.

Het verschil tussen een monoblock en een split bepaalt wie er aan het toestel mag werken: bij een split wordt het koudemiddelcircuit ter plaatse aangesloten, en dat mag alleen een monteur met een geldig F-gassencertificaat, wat je vooraf in het openbare register kunt controleren. Een monoblock komt gevuld en gesloten van de fabriek, maar heeft waterleidingen die door de buitenlucht lopen en dus vorstbeveiliging of een glycolmengsel nodig hebben, wat het rendement drukt. Voor de keuze telt ook de plek: een monoblock zet alle techniek buiten en vraagt binnen weinig ruimte, een split verplaatst een deel van de techniek en het geluid naar binnen.

Geluid en plaatsing van de buitenunitInstallateur zelf controleren

Zie ook: Buitenunit en binnenunit, Koudemiddel en GWP, Lucht-water warmtepomp

Ook gezocht als: monoblok, split-uitvoering, splitsysteem, splituitvoering

Buitenunit en binnenunit

De buitenunit is het deel van een warmtepomp of airco dat buiten staat en warmte aan de buitenlucht onttrekt of eraan afstaat, en de binnenunit is het deel binnenshuis dat die warmte aan het cv-water of aan de kamerlucht doorgeeft.

De buitenunit is het enige onderdeel dat geluid richting de buren maakt, en daarvoor geldt een harde grens: een buiten opgestelde installatie voor warmte- of koudeopwekking mag op de perceelgrens van een naburige woning in de avond en nacht niet meer dan 40 dB(A) veroorzaken, een norm uit het Besluit bouwwerken leefomgeving waarvan de precieze eis per situatie verschilt. Vraag daarom naar het geluidsvermogenniveau uit de datasheet en niet alleen naar de geluidsdruk die een folder op een zelfgekozen meetafstand noemt, want alleen met dat geluidsvermogen en de afstand tot de erfgrens valt vooraf te berekenen wat er op die grens overblijft. Reken daarnaast op wat een meting op de erfgrens niet vertelt: een unit die op de gevel of op een dunne ondergrond staat, brengt trillingen als contactgeluid de woning in, en een opstelling in een nauwe hoek tussen twee muren kaatst het geluid terug, dus trillingsdempers en een vrije opstelling horen bij de plaatsing.

Geluid en plaatsing van de buitenunit

Zie ook: Monoblock en split, Ontdooicyclus, Lucht-lucht warmtepomp, Koudemiddel en GWP

Ook gezocht als: buitendeel, binnendeel, outdoor unit, indoor unit

Buffervat

Een buffervat is een geïsoleerd watervat in het cv-circuit dat de waterinhoud van de installatie vergroot, zodat de warmtepomp langer achtereen kan draaien en er warmte beschikbaar is voor de ontdooicyclus.

Een buffervat lost twee concrete problemen op: een installatie met te weinig waterinhoud laat de pomp kort aan- en uitslaan, en zonder buffer haalt de pomp de warmte om te ontdooien uit de vertrekken zelf. De prijs is ruimte in de opstelling, stilstandverlies via de vatwand, en bij een verkeerd aangesloten vat menging van warm en koud water die de retourtemperatuur juist omhoog brengt. Een modulerend toestel op een afgiftesysteem met voldoende waterinhoud, zoals vloerverwarming, heeft vaak geen buffervat nodig: staat er toch een in de offerte, vraag dan welk van beide problemen het hier oplost.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: Moduleren en pendelen, Ontdooicyclus, Retourtemperatuur en delta-T, Warmtapwatervat en CW-klasse

Ook gezocht als: buffer, bufferboiler, bufferopslag, buffertank

Warmtapwatervat en CW-klasse

Een warmtapwatervat is het geïsoleerde vat waarin een warmtepomp drinkwater opwarmt en opslaat, en de CW-klasse is een genormeerde classificatie voor tapwatercomfort waarbij een hogere klasse staat voor meer warm water achter elkaar en tegelijk.

Warm tapwater vraagt een hogere temperatuur dan ruimteverwarming, dus terwijl het vat opwarmt draait de warmtepomp op een ongunstiger werkpunt en zakt zijn rendement: de tapwaterinstelling is daarmee een aparte knop die aandacht verdient, los van de stooklijn. De CW-klasse is ontwikkeld voor gasgestookte combitoestellen en zegt bij een warmtepompsysteem minder dan de combinatie van vatinhoud, opwarmtijd en het vermogen waarmee het vat kan nastoken. Doucht en wast er bij jou tegelijk iemand, vraag dan naar die drie eigenschappen in plaats van naar een klasse op de folder.

WarmtepompenZonneboilers

Zie ook: Legionellapreventie bij een warmtepompboiler, Elektrisch bijverwarmingselement, Buffervat, COP

Ook gezocht als: boilervat, tapwaterboiler, CW-klasse, warmwatervoorraadvat, warmtepompboiler

Legionellapreventie bij een warmtepompboiler

Legionellapreventie is het periodiek voldoende hoog opwarmen en volledig doorspoelen van een warmtapwatervat, omdat de legionellabacterie zich juist vermeerdert in stilstaand, lauw water.

Hier botsen twee wensen: een warmtepomp werkt het zuinigst bij lage temperaturen, terwijl een vat dat langdurig lauw blijft precies de omstandigheid is waarin de bacterie gedijt, dus draait de installatie met vaste tussenpozen een opwarmcyclus, vaak met het elektrische element erbij. Die cyclus kost stroom en gebeurt buiten je blikveld, dus vraag bij oplevering hoe vaak hij is ingesteld en of het element daarbij aanslaat. Een doorstroomtoestel kent dit probleem in het toestel zelf niet, omdat er geen voorraad opgewarmd water blijft staan, maar vraagt op het moment van tappen een veel hoger vermogen. Volg voor de vereiste temperatuur en frequentie de voorschriften bij jouw toestel en installatie, niet een vuistregel van internet.

Warmtepompen

Zie ook: Warmtapwatervat en CW-klasse, Elektrisch bijverwarmingselement, SPF

Ook gezocht als: legionella, antilegionellaprogramma, thermische desinfectie, legionellacyclus

Elektrisch bijverwarmingselement

Een elektrisch bijverwarmingselement is een elektrische weerstand in een warmtepompinstallatie die warmte rechtstreeks uit stroom maakt, als aanvulling op de compressor bij piekvraag, tijdens het ontdooien en voor de legionellacyclus.

Het element is geen defect maar een ontwerpkeuze, want een pomp die ook de allerkoudste uren in haar eentje aankan is duurder dan een kleinere pomp met een weerstand ernaast. De kosten zijn wel van een andere orde: een weerstand levert per kWh stroom één kWh warmte, terwijl de compressor uit diezelfde kWh meer warmte haalt doordat hij warmte uit de omgeving verplaatst in plaats van opwekt. Slaat het element vaak aan, dan is de pomp te klein gekozen, de stooklijn te hoog gezet of het afgiftesysteem te krap: vraag bij de oplevering hoe je de inzet ervan kunt uitlezen, want dat cijfer verklaart later een tegenvallende jaarrekening.

Kosten en ISDE-subsidie

Zie ook: SPF, Ontdooicyclus, Legionellapreventie bij een warmtepompboiler, Moduleren en pendelen

Ook gezocht als: elektrisch element, back-upverwarming, bijstook, weerstandselement, heater

Moduleren en pendelen

Moduleren is het vermogen van een warmtepomp voortdurend aanpassen aan de warmtevraag van dat moment, meestal met een toerengeregelde compressor, en pendelen is het tegenovergestelde: kort achter elkaar aan- en uitslaan omdat het laagste vermogen nog altijd hoger is dan de woning vraagt.

Pendelen kost rendement en levensduur, want elke start is een piek in stroom en slijtage, en het treedt vooral op in voor- en najaar wanneer de warmtevraag laag is. De oorzaak is bijna altijd een te ruim gekozen vermogen, dus bij warmtepompen is groter niet veiliger maar duurder. Een cv-ketel pendelt bij overcapaciteit ook, maar betaalt daar weinig voor, terwijl elke start van een warmtepomp een stroompiek en compressorslijtage betekent en het seizoensrendement drukt. Vraag daarom naar het modulatiebereik, dus het laagste vermogen dat het toestel kan leveren, en leg dat naast de warmteverliesberekening van jouw woning in plaats van naast het bouwjaar.

Is je woning geschikt voor een warmtepomp?

Zie ook: Warmtevraag en warmteverlies, Buffervat, COP, SCOP

Ook gezocht als: modulatie, inverter, pendelen, aan-uitgedrag, kortcyclisch draaien

Ontdooicyclus

De ontdooicyclus is het moment waarop een luchtwarmtepomp haar koudemiddelcircuit tijdelijk omkeert om het ijs van de buitenunit te smelten, dat zich vormt zodra de verdamper kouder wordt dan het vriespunt terwijl de buitenlucht vocht bevat.

Tijdens het ontdooien haalt de pomp warmte terug uit het cv-water of de kamerlucht, dus de afgifte valt kort weg, de buitenunit dampt zichtbaar en er loopt condenswater weg: dat is normaal gedrag en geen storing. Het verklaart een deel van het verschil tussen een COP op één werkpunt en het seizoensrendement, omdat ontdooien vooral optreedt bij temperaturen rond het vriespunt met vochtige lucht, wat een goede beschrijving is van een Nederlandse winter. Praktisch punt bij de plaatsing: zorg dat het condenswater kan wegstromen en niet op een pad, oprit of terras aanvriest.

Geluid en plaatsing van de buitenunit

Zie ook: Buitenunit en binnenunit, SCOP, SPF, Buffervat, Grond-water warmtepomp en de bodembron

Ook gezocht als: ontdooien, defrost, ontdooibedrijf, ijsvorming buitenunit

Koudemiddel en GWP

Het koudemiddel is de stof die in een warmtepomp of airco afwisselend verdampt en condenseert om warmte te verplaatsen, en het GWP (global warming potential) drukt uit hoeveel sterker die stof als broeikasgas werkt dan koolstofdioxide wanneer zij weglekt.

Het koudemiddel bepaalt drie dingen tegelijk: welke aanvoertemperatuur het toestel nog haalt, welke regels erop van toepassing zijn en wie eraan mag werken. Gefluoreerde koudemiddelen vallen onder de F-gassenregelgeving, wat betekent dat een gecertificeerde monteur het circuit aansluit en op lekkage controleert, en de Europese regels sturen aan op middelen met een lager GWP, waardoor toestellen die vandaag nog gangbaar zijn later lastiger te vullen kunnen worden. Natuurlijke koudemiddelen zoals propaan hebben een zeer laag GWP maar zijn brandbaar, en daar horen eisen bij aan opstelling en vrije afstand: vraag ernaar voordat de plek van de buitenunit vastligt, niet erna.

Installateur zelf controlerenAirco

Zie ook: Monoblock en split, Buitenunit en binnenunit, Lucht-lucht warmtepomp

Ook gezocht als: koelmiddel, GWP, F-gassen, R32, R290, propaan

Warmtenet (stadsverwarming)

Een warmtenet is een leidingnet dat warm water van een centrale bron naar woningen brengt, waar een afleverset de warmte overdraagt aan de verwarming en het tapwater, zodat er in de woning zelf geen ketel of warmtepomp meer nodig is.

Voor de bewoner verandert vooral de rol: je koopt warmte in plaats van gas of stroom, het toestel in huis is klein en onderhoudsarm, en de bron ligt buiten je invloed. De keerzijde is dat er geen tweede leverancier is om naar over te stappen, waardoor je bescherming uit de wet en het toezicht van de ACM moet komen in plaats van uit concurrentie: lees daarom je leveringsovereenkomst en de tariefopbouw zoals je anders een energiecontract zou vergelijken. Zit je aan een warmtenet, dan blijft isolatie de maatregel die je warmtevraag en dus je warmterekening verlaagt, terwijl een eigen warmtepomp of zonneboiler er weinig aan toevoegt.

Besparen per maatregelAppartement met VvE verduurzamen

Zie ook: WKO, Aardgasequivalent, HR-ketel, Energielabel

Ook gezocht als: stadsverwarming, warmtelevering, wijkverwarming, afleverset

HR-ketelHoogrendementsketel

Een HR-ketel is een cv-ketel die de waterdamp in zijn eigen rookgassen laat condenseren en de warmte die daarbij vrijkomt terugwint, wat alleen lukt zolang het retourwater uit de woning koud genoeg terugkomt.

Die condensatie maakt een HR-ketel gevoelig voor precies dezelfde dingen als een warmtepomp: een lage retourtemperatuur, een ingeregeld afgiftesysteem en een stooklijn die niet te hoog staat. Wie zijn ketel op een lagere temperatuur laat draaien, verbruikt daardoor meteen minder gas zonder één component te vervangen, en test tegelijk of zijn woning op lage temperatuur warm te krijgen is. Loopt je ketel tegen het eind van zijn leven, dan is dat het goedkoopste moment om de keuze tussen een nieuwe ketel, hybride of volledig elektrisch te maken, omdat je de vervangingskosten dan toch al maakt.

Cv-ketel kapot, wat nu?Warmtepompen

Zie ook: Retourtemperatuur en delta-T, Stooklijn en weersafhankelijke regeling, Hybride warmtepomp, Aardgasequivalent

Ook gezocht als: cv-ketel, condenserende ketel, combiketel, hoogrendementsketel

Aardgasequivalent

Een aardgasequivalent (age) is de hoeveelheid energie uit een andere bron die dezelfde warmte levert als de verbranding van één kubieke meter aardgas, bedoeld om gas, elektriciteit en warmte uit een warmtenet op één noemer te kunnen vergelijken.

Het aardgasequivalent maakt gesprekken over gasloos wonen rekenbaar: hoeveel kilowattuur stroom of hoeveel gigajoule warmte komt er in de plaats van je kuubs. Let er wel op dat een omrekening iets anders is dan je werkelijke verbruik. De omrekenfactor zet energie-inhoud tegenover energie-inhoud; wat je uiteindelijk aan warmte in huis krijgt, hangt daarnaast af van het rendement van het toestel dat die energie omzet. Een ketel haalt uit een kuub gas net iets minder warmte dan de energie-inhoud van die kuub, terwijl een warmtepomp per kilowattuur stroom een veelvoud aan warmte levert omdat hij warmte verplaatst in plaats van maakt. Die winst zit dus in het rendement en niet in de eenheid. Gebruik voor een som de actuele omrekenfactoren uit de tabel aardgasequivalenten van het Informatiepunt Leefomgeving, in plaats van een getal uit je hoofd.

Besparen per maatregelEnergielabel

Zie ook: Warmtenet (stadsverwarming), HR-ketel, COP, Energielabel

Ook gezocht als: age, aardgasequivalenten, gasequivalent

Warmteterugwinning (WTW)Warmteterugwinning

Warmteterugwinning (WTW) is het overdragen van warmte uit een uitgaande stroom aan een inkomende stroom zonder dat beide zich mengen: bij ventilatie warmt de afgevoerde binnenlucht de verse buitenlucht voor, bij een douche-WTW warmt het wegstromende douchewater het koude toevoerwater voor.

Ventilatie met WTW verlaagt het ventilatieverlies, dat in een goed geïsoleerde woning een steeds groter deel van de warmtevraag uitmaakt; in een tochtige woning lekt de voorverwarmde lucht via kieren weg en heeft de schil eerst aandacht nodig. De prijs is onderhoud dat werkelijk gedaan moet worden, want vervuilde filters en kanalen kosten rendement, geven ruis en verslechteren de luchtkwaliteit die je juist wilde verbeteren. Een douche-WTW is de eenvoudigste vorm en heeft geen stroom of regeling nodig, maar vraagt een voldoende lange verticale afvoerbuis onder de douche: of het kan is dus vooral een bouwkundige vraag.

IsolatieBespaartips

Zie ook: Warmtevraag en warmteverlies, Rd-waarde, Energielabel

Ook gezocht als: wtw-unit, wtw-ventilatie, balansventilatie, douche-wtw, warmteterugwinunit

Infraroodverwarming

Infraroodverwarming is elektrische verwarming met panelen die stralingswarmte afgeven aan personen en oppervlakken binnen hun bereik, in plaats van eerst de lucht in de ruimte op te warmen.

Straling voelt bij dezelfde luchttemperatuur warmer aan, dus in een vertrek dat je kort en gericht gebruikt kan een paneel comfortabel zijn zonder dat je de hele ruimte stookt. De rekensom is verder hard: een paneel zet stroom om in warmte zonder rendementswinst, één kWh stroom wordt één kWh warmte, terwijl een warmtepomp uit diezelfde kWh meer warmte levert doordat hij warmte uit de omgeving verplaatst in plaats van opwekt. Als hoofdverwarming van een woning is infrarood daarom vrijwel altijd de duurste elektrische keuze; als bijverwarming in een badkamer, een werkplek of een huurwoning waar je niets mag verbouwen, is het een redelijke oplossing die je zonder ingreep kunt meenemen als je verhuist.

Huurwoning verduurzamen: wat kan ik zelf?Besparen per maatregel

Zie ook: COP, Elektrisch bijverwarmingselement, Warmtevraag en warmteverlies

Ook gezocht als: infraroodpaneel, infraroodpanelen, ir-paneel, stralingsverwarming