Gevelisolatie zonder spouw: buitengevelisolatie of een voorzetwand aan de binnenzijde

Op de bestaande gevel worden isolatieplaten gelijmd en mechanisch verankerd, waarna een afwerking volgt: een gewapende stuclaag, steenstrips die het metselwerk nabootsen, of een geventileerde bekleding van hout, plaat of keramiek op een regelwerk. De isolatielaag loopt door over de hele gevel, langs de vloeraansluitingen en de binnenmuren, en dat is het bouwfysische voordeel: de koudebruggen die bij binnenisolatie overblijven, bestaan hier niet, en het metselwerk ligt aan de warme, droge kant van de constructie.

Het werk zit in de details. De gevel wordt dikker, dus de dakrand of het dakoverstek moet vaak worden verlengd, raamdorpels en lekdorpels worden vernieuwd, regenpijpen en doorvoeren verplaatst, en de kozijnen komen dieper in de gevel te liggen of worden naar buiten geplaatst in het vlak van de isolatie. Onderaan eindigt de isolatie op een plint boven het maaiveld die tegen opspattend water en vocht uit de grond bestand is. Elk van die details is een plek waar water naar binnen kan als hij slecht is uitgevoerd, en daarom hoort bij een offerte een detailtekening per aansluiting, niet alleen een prijs per vierkante meter.

Het materiaal bepaalt hoe de gevel ademt. Minerale wol en houtvezel zijn dampopen en laten een oude, vochtige muur naar buiten drogen; EPS is goedkoper en lichter maar dampdichter, en op zacht, poreus metselwerk dat vocht vasthoudt kan een dampdicht pakket vocht opsluiten. Vraag welk systeem is gekozen en waarom, en laat bij een oude gevel het vochtgedrag van de steen meewegen in plaats van alleen de prijs.

Aan de binnenkant van de buitenmuur komt een voorzetwand: een regelwerk of losse platen met isolatiemateriaal, aan de warme kant afgesloten met een dampremmende laag die luchtdicht op vloer, plafond en aansluitende wanden wordt doorgeplakt, en afgewerkt met gipsplaat. Alternatieven zijn isolerende pleisters en capillair actieve platen, zoals calciumsilicaat, die dunner zijn, minder isoleren en vocht kunnen opnemen en weer afgeven in plaats van het te blokkeren. Het kan per kamer, op het moment dat die kamer toch wordt verbouwd, en het verandert niets aan de gevel; dat maakt het de route voor een monument, een beschermd gezicht en een voorgevel waar de gemeente niets aan wil laten veranderen.

De prijs die je ervoor betaalt zit in de bouwfysica. De bestaande muur komt aan de koude kant van de isolatie te liggen: hij wordt kouder, droogt langzamer en vangt nog steeds de regen. Waterdamp uit de woning die door een naad of een onbedoelde opening achter de isolatie komt, condenseert tegen die koude muur, en daar ziet niemand het. Daarom is de dampremmende laag geen detail maar de kern van het werk, en daarom is een dikke laag niet altijd beter: hoe dikker de isolatie, hoe kouder de muur erachter.

Twee details verdienen aparte aandacht. Houten vloerbalken die in een massieve muur zijn opgelegd, de balkkoppen, komen na binnenisolatie in een koudere en vochtigere zone te liggen en kunnen gaan rotten; een goed bedrijf beoordeelt de balkkoppen vooraf en houdt de isolatie daar op een verantwoorde manier vrij of ventileert ze. En elke aansluiting waar de isolatie stopt, bij de vloer, het plafond, een binnenmuur of een kozijn, blijft een koudebrug waar het binnenoppervlak kouder is dan de rest; daar begint condens en later schimmel. Die aansluitingen worden met flankerende isolatie een stuk de aangrenzende wand of vloer in doorgezet, en dat werk moet in de offerte staan.

Wat een dampremmende laag, een koudebrug en flankerende isolatie precies zijn, staat bij de begrippen over isolatie en bouwfysica.

Kijk vóór elke offerte naar de gevel zoals een bouwkundige dat doet: uitgesleten of gescheurde voegen, zoutuitslag, afbladderende verf, een donkere band onderaan de muur die op optrekkend vocht wijst, een gevel op het zuidwesten die de slagregen vangt, en binnen loslatend stucwerk of een muffe geur langs de plint. Elk van die tekenen is een vochtprobleem dat eerst moet worden opgelost, met voegherstel, een vochtkering of drainage, en pas daarna kan er worden geïsoleerd. Een isolatiebedrijf dat over die tekenen heen offreert, verkoopt je een probleem dat zich over een paar jaar meldt.

Bij buitenisolatie is een dampdichte afwerking op een oude, poreuze steen het risico: de muur die vroeger naar buiten droogde, kan dat dan niet meer. Bij binnenisolatie is het spiegelbeeld het risico: de muur wordt kouder en droogt langzamer, en dat verdraagt een gevel die veel slagregen vangt slecht. Beide routes vragen daarom een oordeel over de steen, en hydrofoberen, het waterafstotend maken van de gevel, is daarbij geen standaardstap maar een ingreep die na een deskundig oordeel wel of niet past.

Buitengevelisolatie verandert het aanzicht en de maat van het gebouw, en daar gelden landelijke regels voor. Het technische deel, het aanbrengen van isolatie en een nieuwe gevelafwerking, is vergunningvrij zolang de draagconstructie niet wijzigt. Voor het ruimtelijke deel maakt het uit welke gevel het is: aan de achtergevel en aan een zijgevel die niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd, mag het onder de landelijke regels zonder vergunning; aan de voorgevel en aan een zijgevel langs de straat gelden de regels van het omgevingsplan van je gemeente, en daar hoort vaak een welstandsoordeel bij. Voor een monument en in een beschermd stads- of dorpsgezicht gelden de landelijke vrijstellingen niet.

Bij een rijtjeshuis of een twee-onder-een-kapwoning eindigt de gevel bij de buren, en een isolatiepakket dat tien of vijftien centimeter naar buiten steekt, eindigt ergens: op de erfgrens, boven de stoep, of tegen de gevel van de buren die niet meedoen. Een kopgevel die op de perceelgrens staat, kan niet zomaar de grond van de buren of de openbare ruimte in groeien; dat vraagt overleg met de buren en soms met de gemeente. De mooiste oplossing is een hele rij die tegelijk isoleert, en de op één na mooiste is een detail dat de overgang naar de niet-geïsoleerde buurgevel netjes afwerkt.

Buitengevelisolatie sluit ook openingen die vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen gebruiken, in en achter de gevel. Net als bij spouwvulling geldt dan de soortenbescherming uit de Omgevingswet: het gebouw wordt eerst natuurvrij gemaakt, en er komen vervangende verblijfplaatsen, bijvoorbeeld inbouwkasten in het nieuwe gevelpakket. Vraag het bedrijf onder welke gedragscode of welk soortenmanagementplan het werkt.

De landelijke regels zoals het Informatiepunt Leefomgeving ze beschrijft: controleer de actuele vergunningregels bij Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).

De Standaard voor woningisolatie van het Rijk zegt wanneer een woning goed genoeg is geïsoleerd om van het gas af te kunnen, met per bouwdeel een streefwaarde; voor woningen van vóór 1945 zonder spouw is de Standaard zelf minder streng, omdat die waarden daar niet altijd haalbaar zijn. Milieu Centraal geeft een praktisch advies voor de isolatiewaarde van de laag die je aanbrengt, en die ligt voor de buitenzijde hoger dan voor een voorzetwand, omdat aan de buitenkant dikte weinig kost en aan de binnenkant elke centimeter vloeroppervlak is. De ISDE ten slotte stelt een minimum aan de isolatiewaarde en een minimum- en maximumoppervlak om voor subsidie in aanmerking te komen, en dat minimum ligt onder wat verstandig is.

Kies de dikte op het doel, niet op de eis. Wie de gevel aan de buitenkant aanpakt, doet dat één keer per generatie, en de meerprijs van een paar centimeter extra isolatie valt weg tegen de steiger, de afwerking en de details die toch al betaald worden. Aan de binnenkant is de afweging andersom, en daar bepaalt het vochtgedrag van de muur hoe dik je verantwoord kunt gaan.