Verwarmen op lage temperatuur · Stooklijn
De stooklijn instellen: stap voor stap verlagen
Een stooklijn is de instelling waarmee je ketel de aanvoertemperatuur aanpast aan de buitentemperatuur. Hem verlagen kost niets en levert het hele stookseizoen een beetje extra rendement op.
- Onderhouden door
- de redactie van ThuisBesparen.nl
- Laatst herzien in
Het korte antwoord
Een stooklijn is de instelling die bepaalt welke aanvoertemperatuur je verwarmingstoestel maakt bij welke buitentemperatuur: hoe kouder het buiten is, hoe warmer het water dat naar je radiatoren gaat. Met een weersafhankelijke regeling en een buitenvoeler stelt de ketel die temperatuur continu bij, in plaats van steeds op een vaste hoge temperatuur te stoken. Een stooklijn die hoger staat dan nodig, kost gas zonder dat je het merkt, want de woning wordt wel warm. Verlaag hem daarom stapsgewijs, tot de woning op de koudste dagen net nog op temperatuur komt.
Wat een stooklijn is
De stooklijn is een rechte lijn tussen twee punten: de aanvoertemperatuur bij een milde buitentemperatuur en de aanvoertemperatuur bij een koude buitentemperatuur. De ketel berekent daartussen zelf welke temperatuur hij op een gegeven moment moet maken.
| Buitentemperatuur | Aanvoertemperatuur |
|---|---|
| 15 °C buiten | 40 °C aanvoer |
| 0 °C buiten | 70 °C aanvoer |
Dit is een voorbeeld om het principe te laten zien, geen instelling om over te nemen. Welke twee punten bij jouw woning passen, hangt af van isolatie en radiatorcapaciteit, en dat vind je alleen door te testen. Zie de begripsomschrijving van stooklijn voor de formele definitie en aanvoertemperatuur voor het onderliggende begrip.
Voetpunt en eindpunt: een stooklijn uitrekenen
Veel regelingen vragen niet om een lijn maar om twee getallen. Zo hangen ze samen, met een rekenvoorbeeld dat je met je eigen getallen overdoet.
Nefit Bosch omschrijft de eenvoudige stooklijn van zijn bedieningsunit CH 120 als een rechte lijn door twee punten: het voetpunt, het beginpunt van de stooklijn, en het eindpunt, de aanvoertemperatuur die bij de minimale buitentemperatuur wordt bereikt (bron: Nefit Bosch (fabrikant), per oktober 2026). In de checklijst van Nefit Bosch voor het in bedrijf stellen van een lucht/water-warmtepomp horen die punten bij vaste buitentemperaturen: het voetpunt bij 20 °C buiten, het eindpunt bij −10 °C buiten (het eindpunt heet daar ook de dimensioneringstemperatuur) (bron: Nefit Bosch (fabrikant), per oktober 2026). Welke minimale buitentemperatuur jouw regeling gebruikt, staat in het menu van je eigen toestel.
Bedoelt je adviseur of handleiding met een stooklijn als 0,8 een helling, het aantal graden dat de aanvoertemperatuur stijgt voor elke graad dat het buiten kouder wordt, dan reken je zo. Neem een voetpunt van 20 °C bij 20 °C buiten en een eindpunt bij −10 °C buiten. Het verschil in buitentemperatuur is 20 − (−10) = 30 graden; de aanvoer stijgt daarover 0,8 × 30 = 24 graden; het eindpunt wordt 20 + 24 = 44 °C. Andersom werkt het ook, met dezelfde buitentemperaturen: een voetpunt van 25 °C en een eindpunt van 70 °C geven een helling van (70 − 25) / 30 = 1,5. Staat er niet bij wat het getal betekent, vraag het dan na bij wie het advies gaf, want een getal zonder eenheid kun je ook anders lezen.
Of 44 °C genoeg is, zegt de som niet. Ter vergelijking, zo staat die bedieningsunit af fabriek ingesteld: voetpunt 25 °C en eindpunt 75 °C voor radiatoren of 45 °C voor vloerverwarming, bij een minimale buitentemperatuur van −10 °C (de basisinstelling van de eenvoudige stooklijn op de Nefit Bosch CH 120, geen advies voor jouw woning) (bron: Nefit Bosch (fabrikant), per oktober 2026). En over de cv-ketel zegt Milieu Centraal: vaak ingesteld op 80 graden; het huis blijft waarschijnlijk ook warm op 60 of misschien zelfs 50 graden (bron: Milieu Centraal, per oktober 2026). Ga daarom niet in één keer van 75 naar 44, maar verlaag het eindpunt in stappen en test elke stap op koude dagen, zoals hieronder.
Heb je radiatoren en een groep vloerverwarming op één ketel: bij meerdere cv-groepen bepaalt de groep met de hoogste temperatuur de ketelinstelling (is het temperatuurverschil tussen de groepen groot, dan condenseert de ketel bijna niet) (bron: RVO, per oktober 2026). Vraag je installateur hoe de vloergroep bij jou op een lagere temperatuur wordt gehouden.
Weersafhankelijk regelen versus aan-uit
Niet elke ketel regelt zo. Het verschil bepaalt of verlagen via een stooklijn voor jouw installatie überhaupt een optie is.
Een moduleerende ketel met buitenvoeler regelt continu bij: hij berekent op elk moment de aanvoertemperatuur die bij de actuele buitentemperatuur hoort, en verstookt daarvoor precies genoeg gas. Een systeem zonder buitenvoeler werkt op aan-uit: de ketel stookt op naar een vaste, doorgaans hoge temperatuur, schakelt uit zodra de kamerthermostaat tevreden is, en begint daarna weer van voren af aan. Dat tweede systeem kent geen stooklijn om te verlagen; de eerste stap is dan navragen of je installateur een buitenvoeler kan toevoegen.
Stap voor stap verlagen
Vijf stappen, verspreid over meerdere koude dagen. Haast is de meest gemaakte fout.
- 1
Stel het uitgangspunt vast
Noteer op welke stand je stooklijn nu staat, of vraag het aan je installateur als je het niet weet. Doe dit op een koude dag, zodat je een eerlijk beginpunt hebt om tegen af te zetten.
- 2
Verlaag in kleine stappen
Zet het eindpunt of de aanvoertemperatuur een stap lager, niet in één keer tien graden. RVO verlaagt in zijn advies voor gebouwen in stappen van 5 °C en zegt erbij dat het twee of drie keer bijstellen vraagt. Grote sprongen maken het onmogelijk te zien welke stap precies te ver ging.
- 3
Wacht per stap enkele koude dagen
Beoordeel niet na één avond. Een woning heeft tijd nodig om op een nieuwe stooklijn in te regelen, en één zachte dag zegt niets over hoe het op de koudste dag van het jaar gaat.
- 4
Beoordeel per kamer
Loop na een paar dagen alle kamers langs. Blijft er één achter, dan is dat vaak een enkele te krappe radiator en niet een reden om de hele stooklijn terug te draaien.
- 5
Ga terug omhoog bij een echt tekort
Wordt een kamer structureel niet warm genoeg op koude dagen, zet de stooklijn dan een stap terug, of pak eerst de radiator aan die achterblijft. Lukt het wel, dan is dit je nieuwe uitgangspunt om het jaar daarna verder te verlagen.
Wanneer het misgaat
Elke stap kost een paar koude dagen geduld. Wie in één keer tien graden zakt en de volgende ochtend concludeert dat het huis koud wordt, trekt een verkeerde conclusie: misschien had de woning tijd nodig om in te regelen, of testte je toevallig in een zachte periode. Test daarom altijd op een echt koude dag, en verlaag in kleine stappen zodat je precies weet welke stap te ver ging als een kamer tekortschiet. Eén te krappe radiator dwingt vaak de hele stooklijn omhoog: vergroot die ene radiator en de rest van de woning kan alsnog op een lagere temperatuur draaien.
Nachtverlaging bij een lage stooklijn
Hoe ver je ’s nachts terug kunt, hangt af van wat er stookt, en Milieu Centraal geeft per toestel een ander advies. Met een cv-ketel en gewone radiatoren: ’s nachts 15 graden, een uur voor bedtijd; met vloerverwarming 17 graden, anders duurt het ’s ochtends lang voordat het warm is. Met een hybride warmtepomp of op een warmtenet: 1 à 2 graden lager, omdat opwarmen langer duurt en minder efficiënt is dan op temperatuur houden. Met een volledig elektrische warmtepomp: niet verlagen.
Bron: Milieu Centraal, Bespaartips verwarming, per oktober 2026Bron: Milieu Centraal, Zuinige verwarming: verwarmen op lage temperatuur en geschikte radiatoren, per oktober 2026
Wat de installateur standaard instelt
Een fabrieks- of opleverinstelling staat vaak hoger dan nodig, simpelweg omdat een hoge stooklijn nooit tot een klacht over een koude kamer leidt. Dat is geen fout van de installateur, maar het is ook niet in jouw voordeel: hij beschermt zichzelf tegen een terugbelverzoek, niet jouw gasrekening. Vraag er bij oplevering expliciet naar, of stel hem zelf stapsgewijs bij zoals hierboven beschreven.
Veelgestelde vragen
Wat is een stooklijn?
De instelling die bepaalt welke aanvoertemperatuur je ketel maakt bij een bepaalde buitentemperatuur. Met een weersafhankelijke regeling stel je die lijn in door twee punten vast te leggen, bijvoorbeeld de aanvoertemperatuur bij 15 °C buiten en bij 0 °C buiten; de ketel berekent daartussen zelf de juiste waarde.
Wat zijn het voetpunt en het eindpunt van een stooklijn?
Het voetpunt is het beginpunt van de lijn, de aanvoertemperatuur bij een milde buitentemperatuur; het eindpunt is de aanvoertemperatuur bij de minimale buitentemperatuur waarvoor je regeling is ingesteld. In de Nefit Bosch-checklijst voor een lucht/water-warmtepomp hoort het voetpunt bij 20 °C buiten en het eindpunt bij −10 °C buiten. Hoe je een hellingsgetal omrekent naar een eindpunt, staat in het rekenvoorbeeld op deze pagina.
Bron: Nefit Bosch (fabrikant), Installatie-instructie bedieningsunit CH 120 (6721876592, 2024/09): de eenvoudige stooklijn, per oktober 2026Bron: Nefit Bosch (fabrikant), Checklijst inbedrijfstellen lucht/water-warmtepompen (V01-10-2024): voetpunt en eindpunt, per oktober 2026
Hoe weet ik of mijn ketel weersafhankelijk regelt?
Kijk of er een buitenvoeler aan de gevel hangt en of het bedieningspaneel of de app een stooklijn of weersafhankelijke curve toont. Heeft je ketel alleen een kamerthermostaat zonder buitenvoeler, dan regelt hij op aan-uit in plaats van continu bij te sturen; vraag je installateur of een buitenvoeler kan worden toegevoegd.
Hoeveel kan ik de stooklijn verlagen?
Dat hangt volledig van je woning af: isolatie en de capaciteit van je radiatoren bepalen het plafond. Verlaag stapsgewijs en test op koude dagen; de grens is bereikt zodra een kamer structureel niet meer warm genoeg wordt.
Is nachtverlaging verstandig bij een lage stooklijn?
Dat hangt af van wat er stookt. Milieu Centraal adviseert met een cv-ketel en gewone radiatoren ’s nachts 15 graden, een uur voor bedtijd, en met vloerverwarming 17 graden. Met een hybride warmtepomp of op een warmtenet zet je de thermostaat 1 à 2 graden lager, omdat opwarmen langer duurt en minder efficiënt is dan op temperatuur houden. Een volledig elektrische warmtepomp verlaag je ’s nachts niet.
Bron: Milieu Centraal, Bespaartips verwarming, per oktober 2026Bron: Milieu Centraal, Zuinige verwarming: verwarmen op lage temperatuur en geschikte radiatoren, per oktober 2026
Waarom wordt één kamer niet warm na het verlagen?
Meestal omdat die radiator voor de nieuwe, lagere temperatuur te klein is voor de warmtevraag van die ruimte, of omdat de woning daar niet is ingeregeld en het water de weg van de minste weerstand naar andere radiatoren neemt. Zie waterzijdig inregelen voor de tweede oorzaak.
Hoe stel ik de stooklijn van mijn warmtepomp in?
Op dezelfde manier als bij een cv-ketel: in kleine stappen omlaag, met per stap een paar koude dagen om te testen. Ook een warmtepomp regelt de aanvoertemperatuur via een curve die afhangt van de buitentemperatuur, en hoe lager die kan blijven, hoe zuiniger hij werkt: Milieu Centraal noemt 10 tot 20 procent minder energieverbruik voor verwarming als de watertemperatuur gemiddeld 5 graden lager kan. Verlaag ’s nachts niet bij een volledig elektrische warmtepomp, en hooguit 1 à 2 graden bij een hybride. Waar de stooklijn in de app of op het bedieningspaneel staat, verschilt per merk, en de handleiding van je toestel wijst de weg.
Wat is een goede stooklijn voor vloerverwarming?
Een lagere dan bij radiatoren. Milieu Centraal noemt vloerverwarming heel geschikt om met een lage watertemperatuur te verwarmen. Welke lijn bij jouw vloer past, vind je op dezelfde manier als bij radiatoren: stap voor stap verlagen en per kamer beoordelen. Geef elke stap wel meer tijd, want een vloer reageert traag op een nieuwe instelling.
Verder lezen
Waarom een lagere temperatuur geld scheelt, en de andere twee knoppen.
Maakt een verdere verlaging van de stooklijn mogelijk als één kamer achterblijft.
Dezelfde stooklijn-logica geldt straks bij een warmtepomp, met een SCOP die profiteert van elke graad lager.
Stooklijn en nachtverlaging op een warmtepomp, stap voor stap nagelopen.
Bronnen
Milieu Centraal
RVO
Nefit Bosch (fabrikant)
Onderhouden door de redactie van ThuisBesparen.nl. Bedragen en regelingen zijn tijdsgebonden. Het bronregister is in zijn geheel voor het laatst doorgelopen op . Bronnen op deze pagina die daarna in het bronregister zijn opgenomen, de laatste op , zijn nog niet in een veegbeurt meegenomen.
Zo controleren wij onze cijfers, en wat we doen als een bron niet te openen is
Zie wat een lagere temperatuur in je woning oplevert
De stooklijn is de eerste knop. Lees waarom hij werkt en welke andere twee knoppen er zijn.