Warmtepompboiler: werking, plaatsing, geluid en wanneer hij past

Een warmtepompboiler is een rechtopstaand toestel van de hoogte van een koelkast, met daaromheen vrije ruimte voor de luchtaanzuiging en het onderhoud. Bij een toestel op binnenlucht moet de ruimte zelf groot genoeg zijn om de warmte te leveren: in een kleine, dichte kast koelt de lucht zo ver af dat de warmtepomp steeds minder haalt en het element het overneemt. Een toestel op buitenlucht heeft twee kanalen door de gevel of het dak nodig; een toestel op ventilatielucht een aansluiting op de afzuigkanalen. Daarnaast is er een condensafvoer nodig, omdat de afgekoelde lucht vocht afgeeft, en een aan- en afvoerleiding voor water op een plek waar een lek geen schade doet. Zolder, berging en bijkeuken zijn de gangbare plekken; een meterkast is dat niet.

De ventilator en de compressor maken geluid in de ruimte waarin het toestel staat, ergens tussen een koelkast en een afzuigkap op een lage stand, en dat geluid komt vooral in de uren dat het vat na een douche weer opwarmt. Grenst de opstelplaats aan een slaapkamer, dan is dat een reden om de opwarmtijden buiten de nacht te leggen of voor een andere plek te kiezen. Anders dan bij een buitenunit gelden hier geen geluidseisen aan de perceelgrens, maar wel de tolerantie van de mensen die ernaast slapen.

Het vat is de buffer tussen de kleine warmtepomp en de grote piek van een douche. Zolang er voorraad is, doucht iedereen normaal; is het vat leeg, dan duurt het uren voordat de warmtepomp het alleen weer op temperatuur heeft, omdat hij een klein vermogen levert. Een huishouden dat achter elkaar doucht, heeft daarom een groter vat nodig of accepteert dat het element bijspringt. De inhoud van het vat kiezen op het drukste moment van de week, niet op het gemiddelde, is het verschil tussen een toestel dat bevalt en een toestel dat na een jaar wordt verwenst.

Een warmtepompboiler laat zich goed inplannen: veel toestellen hebben een tijdschema of een ingang voor een signaal van de omvormer, zodat het vat overdag opwarmt op eigen zonnestroom in plaats van in de avond op stroom van het net. Dat vergroot het eigen verbruik van zonnepanelen op een moment dat teruglevering steeds minder oplevert. De voorwaarde is dat het vat groot genoeg is om de avond en de ochtend te overbruggen, anders warmt hij toch weer op in de uren zonder zon.

In een woning met mechanische afzuiging (systeem C) verdwijnt de afgezogen binnenlucht ongebruikt naar buiten. Een warmtepompboiler op ventilatielucht vervangt de afzuigbox, gebruikt die warme lucht als bron en houdt de ventilatie draaiend. De warmtepomp werkt dan het hele jaar op kamertemperatuur, wat hem zuiniger maakt dan een variant op buitenlucht in de winter. De keerzijde: de ventilatie is voortaan gekoppeld aan het warmwatertoestel, dus de installateur moet de luchtdebieten per ruimte opnieuw inregelen en het toestel moet op de plek van de oude afzuigbox passen.

Het eerste huishouden verwarmt op gas en wil alleen het tapwater verduurzamen, bijvoorbeeld omdat de ketel nog goed is of omdat de woning nog niet klaar is voor een volledige warmtepomp. De warmtepompboiler neemt dan het hele tapwater over en de ketel doet alleen nog de radiatoren. De catch: de ketel blijft hangen, met zijn onderhoud en zijn gasaansluiting, dus de winst zit in het gasverbruik voor douchen en niet in het wegvallen van het gas.

Het tweede huishouden heeft een verwarming zonder eigen tapwaterfunctie: een lucht-lucht warmtepomp (airco) die verwarmt, infraroodpanelen, of een gasloze nieuwbouwwoning met een systeem dat het tapwater apart laat. Daar is de warmtepompboiler het zuinige alternatief voor een elektrische boiler. De catch zit in de ruimte en het geluid: het toestel heeft een berging of zolder nodig waar het mag afkoelen en zoemen, en op een verdieping vol slaapkamers is die plek er vaak niet.

Wie al een warmtepomp met voorraadvat heeft, of van plan is de hele woning met één warmtepomp van het gas te halen, heeft aan een warmtepompboiler niets: het vat zit dan al in de installatie, en twee toestellen voor dezelfde functie kosten dubbel in aanschaf, ruimte en onderhoud. Bij de kapotte ketel is de warmtepompboiler daarom zelden het antwoord op de hele vraag, wel soms op de helft.